مرآة البلدان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٣
شرح منقول از سفرنامهء خراسان متعلق به بسطام
شرح منقول از سفرنامهء خراسان متعلق به بسطام
شرح منقول از سفرنامهء خراسان متعلق به بسطام
شاهرود قصبه‌اى بسيار معتبر است و زياده از دو هزار خانوار مسكون دارد و تجار معتبر از خارجه و داخله در او ساكنند و دو سه حمام و كاروانسرا دارد و باغات او بسيار مرغوب و زياد مطلوب است .
آب خالصه مشهور به جلالى كه زياده از پنج شش سنگ است از وسط قصبهء مزبور مىگذرد و بدان سبب كوچه‌ها همه پردرخت و منظف است .
از شاهرود به استراباد و بجنورد و نردين راه است و در هنگام ضرورت مىتواند از اهالى ايشان مدد بخواهد يا براى ايشان مدد بفرستد . چون راه خوفناك خراسان عمده از شاهرود به مزينان است هميشه در اينجا سوار و توپخانه موجود است و قافلهء زوار را بدون آسيب به مزينان مىرساند و مراجعت مىدهد . اگرچه به حمد الله تعالى حال از يمن توجهات اولياى دولت راه در نهايت امن است و احتياج به سوار و پياده نيست . ولى محض ملاحظه دزد تركمان ملاحظه را از دست نمىدهند . در صحرا و فاصلهء قراى شاهرود چنان‌كه در تمام مملكت خراسان به فاصلهء هر هزار قدم از زمان قديم برجها ساخته‌اند كه محض قراولى بوده و حال غير مسكون است و اغلب آنها خراب ان شاء الله در ظل عطوفت همايونى اندك وقت ديگر مردم اين نواحى اسم اين طايفهء وحشى را فراموش خواهند نمود و احتياج به قراولخانه و مستحفظ نخواهد افتاد . در جبال شاهرود و بسطام معدن سرب و مس بسيار است . بسطام در دامنه‌اى واقع است كه دو طرف او كوه و جمعيت و آباديش كمتر از شاهرود است . ولى عماراتش نيكوتر و عالى بناتر از شاهرود مىباشد و اركى قديم دارد كه محل نشيمن حاكم است . آب و هواى او در نهايت اعتدال و نيكوئى است و در خاكش يك نوع فرحى است كه در كمتر بلاد ديده شده است و زمينش حاصلخيز و سرورانگيز مردمانش همه با ذوق و خوش حالت و همه وقت عرفاء و حكماء و صلحاء در ميان ايشان بوده‌اند از جمله سلطان بايزيد رحمة الله عليه است كه در داخل شهر در مقابل ايوان و مقبره و