مرآة البلدان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤١

شرح تخت جمشيد

است و خلاف آن ثابت شده . ابنيهء عاليهء قديمه ممكن است معابد باشد و ممكن است قصور سلطنتى و غيره باشد . اما معابد مثل پارتنون « 5 » در آتنه « 6 » و پان‌تيون « 7 » در رم « 8 » و كليساى شهر استرازبورغ « 9 » و غيره . اما قصور سلطنتى مثل ديوارها كه نقشها بر آن مرتسم بوده است در شهر نينوا و خرابه‌هاى اصطخر . ولى مىتوان گفت قصور سلطنتى سلاطين قديم ايران به اعتبارى پرستشگاه هم هست . چه آن‌وقت از قرار مسطور در تواريخ ، بعضى پادشاهان را دعوى خدائى بوده يا آن‌كه اهالى عجم كه آتش را معظم مىشمرده‌اند سلاطين را نيز واسطهء خدا و به اين سبب پرستش مىكرده‌اند و نيز ممكن است كه در تخت‌جمشيد در جزء عمارات سلطنتى آتشكده هم ساخته باشند و ديوارهاى مصور ، ديوار آتشكده باشد . زيرا كه در دين عجم اول بزرگ دين ، پادشاهانند و اغلب را پيغمبر دانند و البته در جزء بناهاى خود ، معابد هم بنا مىنموده‌اند . ولى حصر نقوش مرتسمه به ديوار معابد راهى ندارد بلكه از قوانينى كه تا اواخر هم معمول اين مملكت بوده است ناظر صور مرتسمه مىتواند دانست كه اينها رؤساى طوايف و ملل ممالك ايرانند كه به وكالت كليهء رعايا پيشكشى و هدايا براى پادشاه آورده‌اند و شايد بيان جشن نوروز و سلام و تقديم تحف و هدايا باشد . چه در اين جشن كه به عقيدهء مورخين عجم جمشيد براى احترام خورشيد كه در اين وقت به نقطهء اعتدال ربيعى مىرسد و عالم را به فربهار آرايش مىدهد قرار داده . اين نوع رسوم معمول بوده و الآن هم به تفاوت اوضاع و آداب رسم است . اما مورخين فرنگ سلطنت جمشيد را نظير افسانه دانسته و گويند از چنين پادشاهى خبرى صحيح به دست نداريم و نمىدانيم در چه زمان جمشيد ، سلطنت ايران داشته و گويند شايد جمشيد همان باشد كه يونانيها آن را « آكمن » مىخوانند و او را اولين پادشاه آكمنى « 10 » مىدانند . ولى در نقوش مرتسمه در ديوار تخت‌جمشيد ظن غالب مورخين فرنگ نيز اين است كه تشريفات نوروز عجم است . و نيز قرينه شمرده‌اند صورت گاو و شير را كه شير كنايه از مادهء حرارت و گاو كنايه از مايهء رطوبت كه آب

( 5 ) - Parthenon ( 6 ) - Arthenes ( 7 ) - Pantheon ( 8 ) - Rome ( 9 ) - Strasbourg ( 10 ) - هخامنشيان Achemendies -