مرآة البلدان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٩
تاريخ متعلق به اصطخر
نارنج دارند و بعضى كاسه گرفته‌اند و الآن سيزده منارهء سنگى برپاست كه قطر هريك تخمينا هفت چارك و طول هريك شانزده ذرع و يك چارك است و بالاى سر مناره‌ها بعضى جا شكل شتر و بعضى جا كرگدن بوده است و اين منارها هركدام سه پاره و چهار پاره‌سنگ است و درز اين سنگها را با سرب محكم كرده‌اند . در صفهء بزرگ كه داخل مىشوى دو شكل فيل از سنگ در آورده‌اند كه روى آنها به صحراست و مقابل آن دو شكل فيل جانور غريبى است كه روى او به جانب كوه است و در ميانهء اين چهار صورت ، دو منارهء سنگى است و در كوه دو صفهء از سنگ تراشيده‌اند و شكل آفتاب و منقل آتشى است كه جمشيد روبروى آفتاب ايستاده در يك دست كمان و به ديگرى اشاره به آفتاب مىكند و بالاى سر جمشيد ، شكل غريبى است كه از دو طرف پر دارد و پاى غريبى دارد و در بالاى آن صورت ، شكل جمشيد را كوچك تراشيده‌اند و سنگى كه هفت ذرع طول و يك ذرع و نيم عرض و يك ذرع قطر داشته باشد در آنجا فراوان به كار برده‌اند و در نزديكى او دخمهء فريدون و خانهء زردشت است .
تاريخ متعلق به اصطخر
تاريخ متعلق به اصطخر
مسعودى در مروج الذهب گويد يكى از آتشكده‌هاى محترم مجوس در اصطخر است كه ابتدا بتكده بوده همان دختر بهمن ملكهء ايران بتكده را آتشكده كرد . بعد از چندى آتشى را كه به عقيدهء عجم متبرك بود از آن معبد برداشته پرستشگاه را ويران ساختند . در اين سنه كه سيصد و سى و دو هجرى است در ميان عوام معروف است كه مسجد سليمان پيغمبر بوده و خرابه‌ها را به‌همين نام مىخوانند . اين معبد خرابه در يك فرسخى شهر اصطخر از بناهاى خوب گبرهاست . من خود آنجا را مشاهده نمودم .
ستونهاى عظيم آنجا يافتم از تخته‌سنگهاى يك پارچه كه بر آن تصاوير عجيب و غريب نقارى كرده‌اند . علاوه برپايه و ستونها ديوارى دورتادور معبد قديم از سنگ ساخته شده كه بر روى سنگها تصاوير مختلفه مرتسم است . اهالى بلد را عقيده اين است كه اينها صورتهاى پيغمبران بزرگ است . بناى اين معبد كه در پاى كوه است طورى است كه دائما باد در كمال تندى آنجا مىوزد . نيز اهل بلد گويند حضرت سليمان صبح در