فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٠
اورنگ
و بمعنى كشنده و امر بكشيدن نيز باشد و در فرهنگ بمعنى طويله نيز آمده و بمعنى طرز و روش نيز آورده و به اين بيت حكاك متمسك شده :
شعر
چه بد كردم بتواى شوخ بدمهر * كه محزونم بدين آهنگ دارى
« 1 » و بمعنى كنار حوض و صفه نيز آورده و به اين بيت خلاق المعانى متمسك شده :
شعر
ز بينوائى جائى رسيده‌ام كه مرا * مسافتى است ز آهنگ صفه تا پرده
آذرنگ
آذرنگ
- [ بمد الف و فتح ذال معجمه و راى مهمله ] « 2 » دمار و هلاك باشد . مثالش شمس فخرى فرمايد :
شعر
ز تركيب دست شه و تيغ او * فلك كرد دفع غم و آذرنگ
و در اكثر نسخ به اين معنى است و [ بذال معجمه ] باشد و امير معزى نيز فرمايد مؤيد اين اين معنى :
شعر
مهرگان بر تو مبارك باد و در « 3 » گشت سپهر * جاه تو بىعيب باد و عمر تو بىآذرنگ
و در فرهنگ آدرنگ [ بدال مهمله « 4 » ] آمده بمعنى رنج و محنت و اين بيت سنائى را شاهد آورده :
شعر
از چشم بداى مرا چو ديده * يك روز مباد آذرنگ
اما در نسخهء ميرزا * [ بدال مهمله « 21 » ] بمعنى دمار و هلاك باشد و [ بذال معجمه « 22 » ] بمعنى روشن باشد . و اين بيت فردوسى مؤيد قول اوست :
شعر
به سنگ گران آمد آن سنگ خرد * مر آن سنگ و اين سنگ بشكست خرد
فروغى پديد آمد از هر دو سنگ * دل سنگ گشت از فروغ آذرنگ
« 5 » و بمعنى آتش نيز در كلام اكابر يافت « 6 » مىشود و از آن جمله مسعود سعد سلمان گويد :
شعر
چو گوگرد زد محنتم آذرنگ * كه در خاكم افكند چون بادرنگ
اورنگ
اورنگ
- تخت باشد . مثالش شهيد گويد :
شعر
اى از رخ تو يافته زيبائى و افرنگ « 7 » * افروخته از طلعت تو مسند و اورنگ
و نيز نام عاشق گلچهر باشد . مثالش خواجه حافظ فرمايد :
شعر
اورنگ كو گلچهر كو ، نقش وفا و مهر كو * حالى من اندر عاشقى داو تمامى مىزنم
و بمعنى فرو زيبائى نيز « 8 » به نظر رسيده . مثالش عنصرى گويد :
شعر
جهان خيره مانده ز فرهنگ او * از آن برز و بالا و اورنگ او
و به اين معنى با افرنگ مرادف است و خلاق - المعانى « 9 » نيز مؤيد اين معنى گويد :
شعر
خدا يگان صدور زمان شهاب الدين * كه مملكت ز شكوه تو برده صد اورنگ
( 1 ) « الف » از اينجا در حاشيه آورده است تا پايان مطلب . ( 2 ) دو كلمهء راى مهمله از « ب » است و در نسخ ديگر نيست و « الف 2 » آژرنگ آورده است لغت را . ( 3 ) « س » « الف » : وز . ( 4 ) از اينجا تا علامت ستاره در « ب » نيست : ( 5 ) « الف » و « س » : بجاى اين مصراع دارند : كه در خاكم افكند چون بادرنگ . متن از « ن » و « ب » و حاشيهء « س » است و « الف 2 » در حاشيه اين بيت سوزنى را شاهد آورده است : نى آذرنگ آمد هر لنگ از عصا * فرعون لنگ راز عصا آمد آذرنگ ( 6 ) « الف » « س » : يافته . ( 7 ) بجز « ب » « ن » : زيبائى افرنگ . ( 8 ) كلمهء نيز از « ب » است در « س » و « الف » نيست . ( 9 ) « الف » « س » : خلاق . ( متن از « ب » است ) . ( 21 ) يعنى آذرنگ . ( 22 ) يعنى : آذرنگ