فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٣

آبريز

مع الزاء النازى « 1 »

اسپروز

- [ بكسر همزه و سكون سين مهمله و فتح باء فارسى و ضم راء مهمله ] نام كوهيست .

مثالش شهنامه :

بيت

انگز

- « 2 » [ بفتح « 3 » همزه و ضم كاف فارسى ] در نسخهء ميرزا بيلى بود كه زمين را به آن هموار كنند . و در مؤيد آلتى است كه بدان پيل را رام كنند . شاعر گويد در تعريف پيل :

بيت

تو گوئى كه طورست و موسى مهابت * بجاى عصا انگز مار پيكر

مهابت بهندى پيلبانرا گويند .

افراز

- [ به وزن انداز ] بمعنى بالا باشد .

مثالش استاد لبيبى گويد :

شعر

ز بس رفعتش شاهباز خرد * نيارد برافراز او بر پرد

و بمعنى بلند گرداننده و امر ببلند كردن نيز آمده به اين دو معنى ابو عاصم فرمايد :

شعر

اى در همه علمها سرافراز * دايم ز جهانيان سرافراز

« 4 » و در فرهنگ بمعنى جمع نيز آمده . اسفرنگى گويد :

بيت

روح اقسام شادمانى را * از پى بزم تو كند افراز

و بمعنى گشاده و بسته و بمعنى پيش و نزديك نيز آورده * اوراز نيز گويند .

آواز

- « 5 » معروف و بمعنى گفتار بلند نيز باشد . مثالش امير حسينى سادات گويد :

شعر

گر دورترى بگويم آواز * شايد كه درم به خود كنى باز

و حكيم فردوسى نيز فرمايد :

شعر

بآواز گفتند ما بنده‌ايم * بامر تو يكسر سرافكنده‌ايم

ازيز

- [ زاء اول نيز معجمه به وزن مويز ] در فرهنگ بمعنى بانگ و فرياد باشد . مثالش اين بيت مولوى آورده :

شعر

زين سبب كز غيرت و بانگ كنيز * مادر فرزند دارد صد ازيز

اين « 6 » لغت در عربى نيز به نظر رسيده بمعنى بانگ رعد و صداى جوش ديگ .

انگيز

- « 5 » يعنى بر شوراننده و پيدا كننده و امر به اين معنى نيز باشد . مثال معنى اول مولوى فرمايد :

شعر

بىنور نور افروز او ، اى چشم من چيزى مبين * بىجان جان انگيز اواى جان من روجان مكن

مثال معنى دوم سراج الدين راجى گويد :

بيت

پس بمهميز خار خارانگيز * مركب باد سير را انگيز

معنى اول نيز ازين بيت ظاهرست و بمعنى قيام آلت رجوليت نيز آيد و به عربى نعوظ گويند مثال اين معنى يوسفى « 7 » طبيب گويد :

بيت

گر بانگيز توره يا بد فتورى چند روز * به كه از لحم كبوتروز نخود سازى غذا

آبريز

- [ به وزن خاكريز ] متوضا باشد .

مثالش حكيم سوزنى گويد :

( 1 ) « س » : مع التاء التازى ؛ « ن » : مع الزاء . ( 2 ) « ن » : ( در هر دو مورد ) و « س » و « ط » ( در مورد دوم ) : انگژ . ( 3 ) « س » « الف 2 » : بفتح و ضم همزه ( متن از برهان قاطع است ) . ( 4 ) از اينجا تا علامت ستاره از « س » است . ( 5 ) اين لغت از « س » است . ( 6 ) از اين پس تا پايان مطلب از « س » است . ( 7 ) اصل : توسفى . ( متن تصحيح قياسيست )