فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٩٤
خروة
و در فرهنگ براى معنى « 1 » نكته اين بيت اسفرنگى آورده :
بيت
برون پردهء عقلست جان خرده‌بينان را * بغمزه سوى يكديگر اشارتهاى پنهانى
و بمعنى عيب و * دق كه بر قول و فعل كسى گيرند نيز آمده چنان كه « 2 » خواجه حافظ فرمايد :
بيت
چو قسمت ازلى بىحضور ما كردند * گر اندكى نه بوفق رضاست خرده مگير
و در نسخهء وفائى بمعنى تفسير زند و پازندست و در فرهنگ بمعنى نسكى از بيست و يك نسك كتاب زند باشد و به اين بيت دقيقى تمسك نموده :
بيت
ببينم آخر روزى بكام دل خود را * گهى ايارده خوانم شها گهى خرده
معنى ايارده گذشت ؛ و بمعنى بالاى سم ستور كه شكال گاه گويند نيز آمده مثال اين معنى مسعود سعد سلمان « 3 » گويد :
شعر « 3 »
سرين و گردن و پشت و برش مسمن * ميان و خرده و پاى و رخش مضمر
مضمر [ بضاد معجمه . به وزن مخمر ] بمعنى باريك باشد در عربى « 21 » .
خروسه
خروسه
- در نسخهء ميرزا بمعنى پاره گوشتى كه بر ختنه‌گاه زنان رويد و در مؤيد مسطورست كه خروسه پوستى باشد كه به ختنه دور كنند خواه بر فرج و خواه بر ذكر و نيز نام جانورى سرخ بود كه در حمامها باشد و تذو نيز گويند .
خروهه
خروهه
- [ بضم خا و راى مهمله و فتح هاء ] مرغى را گويند كه صياد بر دام بندد بواسطهء صيد كردن و آن را پايدام « 4 » نيز گويند و به عربى ملواح خوانند [ بميم و لام و واو و حاى مهمله ، به وزن مصباح ] « 22 » .
خروة
خروة
- [ به وزن شكوه ] « 5 » خروس را گويند .
مثالش حكيم عنصرى گويد :
بيت
شب از حملهء روزه گردد ستوه * شود پر زاغش چو پر خروه
و خره نيز گويند [ بحذف واو ] مثالش شاه « 3 » ناصر خسرو فرمايد :
بيت
سرد و تاريك شد اى پور سپيده دم دين * خره عرش هم اكنون بكشد بانگ نماز
( 1 ) « ب » : بمعنى ؛ نسخ ديگر : بر معنى ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 2 ) اصل : چنانچه . ( 3 ) كلمه از « ن » است . ( 4 ) « س » : پايدار . ( 5 ) « الف » : كوه . ( 21 ) در برهان معنى خس و خاشاك و قوس و قزح و دقيق و باريك و دندان و گناه نيز دارد . ( 22 ) در برهان بمعنى اول خروسه نيز هست .