فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٦
ايار
شعر
اگر ديده بگردون بر گمارد * ز سهمش پاره پاره گردد آور
و نيز بمعنى سخن زشت آمده و حكيم عنصرى مؤيد اين قول فرمايد :
شعر
نزديك عقل جمله درين عهد باورست * كامروز همچو جهل ، خرد زشت و آورست « 1 »
و بمعنى صاحب و خداوند و دارندهء چيزى نيز آمده چون جنگ‌آور و دلاور « 2 » و به اين معنى به دو تركيب اطلاق نكنند . و بمعنى آرنده و بيار نيز كه اسم فاعل و امر باشد .
آوار [ بمد ] ستم باشد « 6 » . مثالش شمس فخرى گويد :
شعر
شكوه تاج كيان وارث ممالك جم « 3 » * كه از ممالك آواره كرده است آوار
و بمعنى از خان و مان و وطن دور افتاده نيز آمده چنان كه ناصر خسرو گويد :
شعر
لجاج و مشغله ماغاز تا سخن گوئيم * كه ما ز مشغلهء تو ز خانه آواريم
« 4 » و حكيم خاقانى نيز فرمايد :
شعر
آه كز بيم رستم اجلست * خيل افراسياب عمر آوار
اشخار
اشخار
- [ بشين و خاء معجمتين به وزن انكار « 21 » ] فليا باشد و نوشادر را نيز گويند كه زمان بعد از حنا نهادن ناخنان را به آن سياه كنند . مثال معنى اول فخر زركوب گويد :
شعر
آب آن « 5 » دلخراش چون زنگار * خاك آن جانگز اى چون اشخار
مثال معنى دوم امير خسرو گويد :
شعر
خداى جوئى ؟ يكرنگ باش چون مردان * كه زن بسرخ و سپيد حنا و اشخارست
انر
انر
- « 6 » [ بنون به وزن سفر ] بمعنى زشت و بد باشد . مثالش مولانا محتشم كاشانى فرمايد :
شعر
تو در گشت با چهرهء گل انارى * ز پى عاشقان انر گله گله
اسمندر
اسمندر
- « 6 » [ بفتح همزه و ميم ] جانورى كه در آتش متكون شود . مثالش شيخ عطار گويد :
شعر
آتشى بر دست دشمن در گرفت * تا خليلش طبع اسمندر گرفت
و بحذف همزه « 22 » نيز مىآيد .
ابكار
ابكار
- در فرهنگ بمعنى زراعت باشد و اشعار بحركتش نكرده . مثالش ناصر خسرو گويد :
شعر
چو ورزه « 23 » به ابكار بيرون شود * يكى نان بگيرد به زير بغل
اسغر
اسغر
- [ بسين مهمله و غين معجمه به وزن اشتر ] خارپشت بزرگ كه هر چند او را زنند بزرگتر شود « 7 » : مثالش مولوى معنوى گويد :
شعر
هست حيوانى كه نامش اسغر است * او به زخم چوب زفت « 24 » و لمتر « 25 » است
آذار
آذار
- نام ماه اول بهار باشد از سال روميان .
ايار
ايار
- نام ماه سوم بهار از سال ايشان « 26 » مثال هر دو لغت « 27 » را شيخ سعدى گويد :
شعر
اين هنوز اول آذار جهان افروزست * باش تا خيمه زند دولت نيسان و ايار
( 1 ) « س » : زشت‌آور است . ( 2 ) « ن » كلمهء بشكاور را افزوده است و « ط » تكاور را . ( 3 ) « الف 2 » : شاه شيخ ابو اسحاق . ( 4 ) از اينجا تا پايان مطلب از « س » است . ( 5 ) « س » : آب او . ( 6 ) اين لغت از « س » است . ( 7 ) « س » : بزرگ شود . ( متن از « ن » است . ) ( 21 ) ابكار ، زراعت . ( 22 ) يعنى : سمندر . ( 23 ) ورزه ، اينجا بمعنى زارع است . ( 24 ) زفت ، درشت و فربه . ( 25 ) لمتر ، فربه . ( 26 ) يعنى : روميان . ( 27 ) يعنى : آذار و ايار .