فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٤١
خراس
بيت
چابكان ختا « 1 » و خرخيزى * آب آتش ببرده از تيزى
خامياز
خامياز
- [ به سكون ميم با ياى حطى ] يعنى دهان دره . مثال مولوى معنوى فرمايد :
بيت
آن‌چنان كز عطسه و از خامياز * اين دهان گردد بناخواه تو باز
خاك‌بيز
خاك‌بيز
- بيزندهء خاك و در فرهنگ بمعنى كسى كه از براى حصول مطلوب بحرفتهاى پست اقدام نمايد نيز آمده . مثال هر دو معنى عطار گويد :
بيت
بر كنار گنج ماندى خاك بيز * استخوان تا چند خايى بىرطب
و ديگر بمعنى دقيق النظر آمده ، هم او گويد « 21 » :
بيت
چون بدانى حد ازين حد مىگريز * تا به بيحد در رسى اى « 2 » خاك‌بيز
خايه‌ريز
خايه‌ريز
- همان تخم ريز مرقوم يعنى خاگينه .
خربز
خربز
- هندوانه باشد و آن را به عربى دابوغه گويند . نصاب : مصراع : دابوغه خربز آمد و بطيخ خربزه .
و سراج قمرى نيز گويد در هجو :
بيت
در جوى تو برده هر خيارى * سفچه « 3 » سر و خايه‌هاش خربز .
و مولوى مثنوى نيز فرمايد :
بيت
خامى سوى پاليز جان « 4 » آمد كه تا خربز خورد * ديدى تو يا ديده كسى « 5 » كاندر جهان خربز خورد
و برخى بر خربزه نيز اطلاق كنند « 6 » .
خربوز
خربوز
- [ به راى مهمله و باى موحده به وزن مرموز ] همان خربيواز مرقوم يعنى شب‌پره و در فرهنگ بباى فارى « 22 » آورده مثالش « 7 » سراج الدين راجى گويد :
بيت
او چو خورشيد عالم افروزست * خصم بىچشم و روى او خربوز
خارانداز
خارانداز
- خارپشتى كه او را تشى نيز گويند .
مع السين
مع السين
خراس
خراس
- آسيائى كه بدون آب گردد يعنى بيكى از دواب گردد . مثالش انورى گويد :
( 1 ) اصل : خطا . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 2 ) « ب » : اين . ( 3 ) « ب » : سفته . ( 4 ) « الف » : خان . ( 5 ) « س » : ديدى تو يا ديد كس ؛ « ب » ؛ ديدى تو خود يا ديد كس . ( متن از « الف » است ) . ( 6 ) جملهء اخير را « الف » در حاشيه دارد . ( 7 ) كلمه از « ب » است . ( 21 ) يعنى عطار . ( 22 ) يعنى : خرپوز . و در برهان خرپوزيز هست .