فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٢٧

خشود

بيت « 1 »

سودمندست سمند ، اى خردومند و ليك * سودش آن راست « 2 » سوى من كه مر او راست سمند

خرسند

- آنكه رضا به قضا داده باشد و قانع بوده باشد « 21 » . مثالش حافظ شيرازى گويد :

بيت

درين بازار اگر سوديست با درويش خرسندست * خدايا منعمم گردان بدرويشى و خرسندى

خورد

- يعنى اكل كرد . و بمعنى طعام و خوردنى نيز مىآيد چنان كه « 3 » شيخ عطار فرمايد :

شعر

كاسه پر گوهر چرا كردى بگوى « 4 » * كى خورد مردم چنين خوردى بگوى « 4 »

و شيخ نظامى نيز گويد :

بيت

اباهاى نوشين عنبر سرشت * خبر داده از خوردهاى بهشت

و بمعنى لايق و سزاوار نيز باشد « 22 » چنان كه « 3 » مولانا جامى گويد :

بيت

نمك را چون كنى در خورد خود صرف * نمكدانرا منه انگشت بر حرف

خورند

- يعنى اكل كنند . و بمعنى لايق و سزاوار نيز باشد « 23 » قطران گويد :

بيت

اگر بهمتش اندر خورند بودى جاى * جهانش مجلس بودى سپهر شادروان

خرد « 5 »

- [ بضم خاء ] ضد بزرگ باشد « 24 » چنان كه حكيم انورى گويد :

بيت

بكلاهى « 6 » بزرگ كرد مرا « 7 » * آنكه گيتى بچشمش آيد خرد *

مع الذال

خنگ‌بيد

- خار باشد . « 25 » مثالش رودكى گويد :

بيت

تن خنگ بيد ارچه باشد سپيد * به ترى و نرمى نباشد چوبيد

خايد

- بمعنى بدندان نرم كند . مثالش شيخ سعدى گويد :

بيت « 1 »

روى « 8 » بر روى دوست كن بگذار * تا عدو پشت دست مىخايد

خشود

- [ بفتح خاء و ضم شين معجمه ] يعنى درخت را پيراست و شاخهاى زيادهء آن را افكند .

مثالش شمس فخرى گويد :

( 1 ) كلمه در « س » نيست . ( 2 ) « الف » : او راست . ( 3 ) اصل : چنانچه . ( 4 ) « ب » : بكوى . ( 5 ) از اينجا تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 6 ) « س » : انكلاهى . ( 7 ) « س » : جهان . ( 8 ) « ن » : در . ( 21 ) در برهان بمعنى شادمان و هميشه خوش نيز هست . ( 22 ) در برهان بمعنى شكست و ريزه كرد نيز هست . ( 23 ) در برهان بمعنى نام روز دوازدهم از هر ماه شمسى نيز هست . ( اما ظاهرا مصحف « خور » باشد . حاشيهء برهان ) . ( 24 ) در برهان بفتح اول و ضم ثانى يا بدون ضم ثانى بمعنى گل تيرهء چسبنده و بكسر اول و فتح ثانى بمعنى عقل نيز هست . ( 25 ) صاحب برهان گويد مطلق خار عموما و خار سفيد خصوصا .