فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٠٧

چاچله

چوناه

چوناه

- [ به وزن كوتاه ] بمعنى همچنين باشد .

مثالش استاد ابو الفرج گويد :

بيت

دم زده كژدم نديدى در عمل * اژدها در حرب او چوناه بود « 1 »

چلچله

چلچله

- [ بكسر جيم اول و دوم و به دو لام ] غليواژ باشد . « 21 » شاه قاسم فرمايد :

بيت « 2 »

چل چله بگرفت عابد ره نيافت * چلچله صد بار به زان چل چله

و در مؤيد الفضلا مسطورست كه اين لغت كه در هيچ فرهنگ به نظر نرسيده و اما از افواه و السنه بمعنى كشف مسموع و بيت مرقوم نيز به اين معنى انسب است .

چراغ‌بره

چراغ‌بره

- [ بفتح باء و راى مهمله ] و چراغواره هر دو بمعنى چيزى باشد كه چراغ در آن نهند تا باد چراغ را نكشد و به عربى مشكوة خوانند . مثال چراغواره را حكيم انورى فرمايد :

بيت

بادا چراغوارهء فراش جاه تو * تا هيچ « 2 » در فتيلهء خورشيد روغن است

چفته

چفته

- [ به وزن هفته ] سر گوسفند بريان باشد .

مثالش شيخ نظامى گويد :

شعر

بفرمود تا مطبخى در نهفت * نهد چفته و آن را كند خاك خفت

و در فرهنگ بمعنى خميده باشد « 22 » . مثالش اخسيكتى گويد « 3 » :

شعر

اى بسا شب كه تو در حجره و من تا بسحر * از قد چفتهء خود حلقهء در ساخته‌ام

چغامه

چغامه

- [ بغين معجمه ] به وزن و معنى چكامهء مرقوم « 23 » .

چغريده

چغريده

- [ بغين معجمه و راى و دال مهملتين ] به وزن و معنى ترسيده « 4 » و التفات كرده باشد . بمعنى اول [ به زاى معجمه « 5 » ] نيز آمده .

چاچله

چاچله

- [ بفتح جيم دوم و لام ] پا افزار باشد . مسعود سعد گويد :

بيت

كبر كردندى همه ، بر كتفهانه كوردين * صدر جستندى همه ، در پايهانه « 6 » چاچله

« 24 » و فلكى شيروانى نيز گويد :

بيت

بسكه كند به چشم و سر بر در و درگه تو بر * صاحب چاچ و كاشغر خدمت كفش « 7 » و چاچله

و عنصرى گويد « 8 » :

شعر

گرفتم بجايى رسيدى بمال * كه زرين كنى سندل و چاچله

( 1 ) « ن » « ب » : باد . ( 2 ) « س » : هج . ( 3 ) اين جمله و شعر بعد آن از « ب » است . ( 4 ) « س » : ترسنده ؛ « ب » پرسيده . ( 5 ) « س » « الف » : راى . ( 6 ) « س » : پانها . ( 7 ) كلمه در « س » نيست . ( 8 ) جمله و شعر بعد از « غ » است . ( 21 ) در برهان معنى سنگپشت نيز دارد و در اصطلاح امروز پرستو را گويند . ( 22 ) در برهان معنى بهتان و تهمت و برابر و قرين و چوب‌بندى تاك انگور و امثال آن و الك و مقلاة و طاق ايوان نيز دارد . ( 23 ) در برهان معنى سخن نيز دارد . ( 24 ) كوردين جامهء پشمى .