فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٠٦
چينه
حكامه
حكامه
- قصيده باشد . مثالش ابو المثل گويد « 1 » :
بيت « 2 »
چو گردد آگه خواجه « 3 » ز كارنامهء من * بشهريار رساند سبك چكامهء من
چكره
چكره
- [ بكاف تازى و راء . به وزن پرده ] قطرهء ريزه مطلقا « 4 » كه بريختن چيزى جهد « 21 » مثالش مولانا رومى گويد :
بيت
هفت دريا اندران يك قطره‌اى * جملهء هستى ز موجش چكره‌اى
و سوزنى نيز گويد :
بيت « 2 »
گفتم زهى كدبانوئى رو رو كه كردى جادوئى * گفتا ز كفليز قوى از ديگ بجهد چكره‌اى
و به عربى آن را رشحه گويند .
چفسيده
چفسيده
- به وزن و معنى چسبيده .
چرغنده
چرغنده
- [ به وزن شرمنده ] بمعنى چراغپا باشد . و در فرهنگ بمعنى رودهء گوسپند كه به پيه و جگر آكنده باشند هم آورده .
چاوله
چاوله
- [ بفتح واو و لام ] گلى باشد نيكو .
مثالش حكيم عنصرى گويد :
بيت
همى بوستان سازى از دشت « 5 » او * چمنهاش پر لاله و چاوله
كه شادى كنان اندران بوستان * تو شادى كنى گر كنندت يله
چكرنه
چكرنه
- [ بكسر جيم و فتح كاف و نون ] مرغى است كه او را كاروانك خوانند و به عربى كروان خوانند و در فرهنگ [ بجيم تازى « 22 » ] آورده ، بمعنى نوعى از كلنگ كه كوچكتر از كلنگهاى ديگر باشد .
چده
چده
- مختصر چيده باشد « 6 » . مثالش استاد « 7 » .
ابو الفرج فرمايد :
بيت
بر برگ گل از كلكش ريزان شده نكته * نكته چده در مجلس او با گل گلچين
چينه
چينه
- دانهء مرغ و چينهء ديوار باشد « 23 » .
مثال معنى اول امير خسرو گويد :
بيت
زاغ سيه روى بود چينه چين * چرخ سيه چشم بود دوربين
مثال معنى دوم سراج الدين راجى گويد در در تعريف قلعه :
بيت
از ان هر چينهء چون كوه الوند * كه طوفان زان نيارد « 8 » چينه‌اى كند
( 1 ) كلمه از « ب » است . ( 2 ) كلمه در « س » نيست . ( 3 ) « س » « الف » : خواجه آگه گردد . ( 4 ) « ب » : ريزه : نسخ ديگر بجز « ن » : ريز . ( 5 ) « ب » : فرش . ( 6 ) « س » « الف » : بالش . ( 7 ) كلمه از « ن » است . ( 8 ) « س » : بياز . ( 21 ) در برهان بمعنى مطلق آنچه از چيزى بچكد نيز هست و قطرهء آب كه بوقت ريختن از جائى به اطراف و جوانب پرد . ( 22 ) يعنى : جكرنه . ( 23 ) يعنى هر مرتبه از گل كه بر ديوار گلى گذارند . لاد .