فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٠٥
چنبه
بيت
تا كه باشند معتكف باشند * بر در خسرو فروهيده « 1 »
چغانه
چغانه
- سازى كه مطربان زنند . و ديگر قصيده باشد در رسالهء حسين وفائى . مثالش شاعر گويد بمعنى اول « 2 » :
نظم
مرا به چوب چغانه بزن چغانه مزن * مرا معاينه دشنام « 3 » ده سرود مگوى
و در فرهنگ بمعنى قصيده چغامه آمده كه [ بجاى نون ميم باشد ] باشد « 21 » .
چكاسه
چكاسه
- [ بفتح جيم و سين مهمله ] همان تشى مرقوم كه خارپشت بزرگ باشد . كذا فى - الفرهنگ « 22 » .
چكسه
چكسه
- [ بفتح جيم و سكون كاف ] كوچك و خرد را گويند . مثالش انورى گويد :
بيت
بنشست و يكى كاغذ كى چكسه برون كرد * حاصل شده از كديه بجوجونه بمثقال
كذا فى الشرفنامه و در فرهنگ بمعنى پارچهء كاغذى كه در آن مشك و عبير و زر « 4 » و دارو و امثال اينها كرده به پيچند و بمعنى نشينهء باز نيز آورده . مثال اين معنى حكيم نزارى قهستانى گويد :
بيت
نزارى اگر ديده « 5 » باشى كسى * كه غماز را محرم راز كرد
چنان دان كه از قوم نصرانيان * چليپا كسى چكسهء باز كرد
و شيخ آذرى نيز فرمايد :
بيت
باز سفيد روز را بهر شكار زاغ شب * از سر چكسهء فلك قوس تو داده يا ولى « 6 »
چنبه
چنبه
- [ به نون و باى تازى . به وزن بنده ] چوب پشت در و چندره « 7 » باشد و امثال آن مثال حكيم لبيبى « 8 » گويد :
بيت
دو چيزش بشكن و دو بر كن * منديش و غلغل غرنبه « 10 »
دندانش بگاز و ديده بانگشت * پهلو بد بوس و سر بچنبه
دبوس گرز باشد . و [ بضم جيم ] نيز آمده « 23 » .
( 1 ) اصل : پژوهيده . ( متن از معيار جماليست ) . ( 2 ) كلمه در « س » نيست . ( 3 ) « س » : دسنام . ( 4 ) اصل از : ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 5 ) « س » : دبدبه . ( 6 ) « س » : به اولى ؛ « ب » . پاولى . ( متن نيز استوار نيست و شايد ياورى باشد ) . ( 7 ) « ب » « ن » : جغدره . ( 8 ) « ب » : اسدى ؟ . ( 9 ) كلمه از « ن » است . ( 10 ) اصل : غلبه . ( متن از لغت‌نامهء اسديست ) . ( 21 ) در برهان بمعنى نام ساز قانون و چوبى شبيه مشتهء حلاجى كه يكسر آن را شكافند و چند جلاجل در آن تعبيه كنند و بدان اصول نگهدارند و نام پرده و نغمه‌اى از موسيقى و مردم كوشنده و سعى كننده نيز هست . ( 22 ) در برهان چكاشه نيز هست . ( 23 ) در برهان معنى چوب خوشهء انگور و چوبى كه گازران بر جامه زنند و چوبدستى شتربانان و مردم ناهموار و درشت نيز دارد .