فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧٥

چنبد

مع الدال

مع الدال

چرد

چرد

- [ به وزن مرد ] آنچه آستانهء در « 1 » در آن نهند « 21 » . مثالش شاعر گويد :

بيت

ابا بيلور چند مردان مرد * كه جويند مر گنج را زير چرد « 2 »

چرغند

چرغند

- [ به راى مهمله و غين معجمه .

به وزن فرزند ] چراغ و چراغدان و همان چرغند « 3 » مرقوم [ بجيم تازى « 4 » « 22 » ] در نسخهء ميرزا .

چمند

چمند

- [ به وزن سمند ] اسب كاهل باشد و در فرهنگ [ به جيم تازى ] آورده بمعنى مطلق كاهل « 5 » .

چندفند

چندفند

- [ بفتح جيم و فاء ] بيم و نهيب باشد كه بر مردم افتد ، كذا فى التحفه .

چند

چند

- يعنى عدد غير معين و نيز بمعنى چه آيد چنان كه « 6 » شيخ سعدى فرمايد :

بيت

مهيا كن روزى مار و مور * و گر چند بىدست و پايند و زور

و در فرهنگ بمعنى هر چند نيز آمده « 23 » و به اين بيت شرف شفروه متمسك شده :

بيت

پيك گمان در جناب وادى قدسش * چند دويده نديده هيچ كرانرا

مع الذال

مع الذال

چكاد

چكاد

- سر كوه را گويند . مثالش شهنامه :

بيت

بيامد همى ديده بان از چكاد * كه آمد سپاهى ز ايران چو باد

و ديگر بمعنى ميان سر باشد . « 24 » مثالش شاعر گويد :

بيت

گر خدو را بر آسمان فكنم * بيگمانم كه بر چكاد آيد

و آن را تار و تارك و ترنگ و هباك و كاج « 7 » نيز گويند .

چنبد

چنبد

- [ بضم جيم ] يعنى جست و خيز كند و بمعنى گريز « 8 » نيز آيد . مثال معنى اول مولوى مثنوى گويد :

بيت

حلقه حلقه بر او رقص كنان دست زنان * سوى او چنبد هر يك « 9 » كه منم بندهء او

مثال معنى دوم ازرقى گويد :

بيت

چنان گريزد دشمن ز شير رايت او « 10 » * كه از نهيب بچنبد فلك به شكل شكال

( 1 ) كلمه از « غ » است . ( 2 ) « ب » : گنج زر راز چرد ؛ « س » . . . چرخ . ( 3 ) « س » : چرغند . ( 4 ) دو كلمه از « غ » است . ( 5 ) « س » « الف » : كاهل باشد . ( 6 ) اصل : چنانچه . ( 7 ) كلمه از « ن » است . و هباك در برهان هباك نيز آمده است . ( 8 ) « س » : گريختن . ( 9 ) « س » « الف » : گويد . ( 10 ) « س » : تو . ( 21 ) در برهان بمعنى آستان در خانه و بفتح اول و ثانى مشدد بمعنى عربده و جنگ و با ثانى مخفف رنگى مايل بسرخى مخصوص به اسب و استر و الاغ . ( 22 ) يعنى رودهء گوسفند بمصالح پر كرده . ( 23 ) و معنى مساوى و برابر نيز دارد . ( 24 ) در برهان بمعنى سپر نيز هست .