فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٦١
جوبجو و جوجو
كرمانى « 1 » گويد :
بيت
به اختيار كسى هرگز اختيار نكرد * جرون و تشنگى و باد گرم و تابستان
جاودان و جاويدان
جاودان و جاويدان
- [ هر دو بكسر واو ] بمعنى هميشه باشد . مثال هر دو عز الدين شروانى گويد :
بيت
جاودان اقبال بادى در جهان * خود چنين اقبال جاويدان بود
جرغون
جرغون
- [ به راى مهمله و غين معجمه .
به وزن مرهون ] نام داروئيست كه آن را جرغول گويند و زبان‌بره نيز گويند .
جخجن
جخجن
- [ بفتح جيم و خاى معجمه و سكون جيم دوم ] دانه‌ايست سياه و نرم و روشن و از عدس اندك كوچكتر « 2 » باشد و آن را جاكسو « 3 » نيز گويند و در فرهنگ [ به جيم فارسى آورده و كسر خاء ] .
مع الواو
مع الواو
جو
جو
- [ بفتح ] معروف « 21 » « 4 » . مثالش حافظ شيراز گويد :
بيت
پدرم روضهء رضوان به دو گندم بفروخت * ناخلف باشم اگر من بجوى نفروشم
و بضم جيم بمعنى نهر باشد كه شمر نيز گويند .
و امر به جستن نيز آمده . مثال اين دو معنى فخر الدين گرگانى گويد :
بيت
تو سرو جويبارى « 5 » چشم من جوى * وطنگه بر كنار جوى من جوى *
و بمعنى جوينده و طلب كننده نيز باشد . مثال اين معنى هم او « 22 » فرمايد :
بيت
ز دشمن كى حذر جويد هنرجوى * ز دريا كى بپرهيزد گهر جوى
و [ بضم ] بمعنى نود و ششم مرتبه از خلوص « 6 » زر كه آن را عيار خوانند نيز باشد در نسخهء ميرزا .
جوبجو و جوجو
جوبجو و جوجو
- يعنى پاره پاره و ذره ذره . مثال هر دو حكيم خاقانى گويد « 7 » :
بيت « 7 »
جوبجور از دلستان برگير * دل جوجو شده ز جان برگير
و در فرهنگ جوجو نام شهرى باشد از ختا « 8 » كه مشك و كافور و جامه‌هاى ابريشمين از آن نيز آرند و به اين بيت ابن يمين متمسك شده :
بيت
مژگان تو ز جوشن الماس بگذرد * چون سوزن فسان زده ازلاد جوجوى
و اين بيت خاقانى نيز آورده :
شعر « 6 »
جوبجور از جهان بنمود صبح * مشك جوجو در نهان بنمود صبح
( 1 ) « س » : كركانى . ( 2 ) « ن » : از عدس اندكى بزرگترست . ( 3 ) « ن » : خاكشو . ( 4 ) از اينجا تا علامت ستاره * را « الف » در حاشيه دارد . ( 5 ) « س » : جويبارو . ( 6 ) كلمه از « ن » است . ( 7 ) كلمه در « س » نيست . ( 8 ) اصل : خطا . ( 21 ) از دستهء غلات چون گندم . و در برهان بمعنى جوغ و جغ نيز هست . و در عربى معنى هوا و ما تحت فلك قمرو بمعنى اسفل برابر اعلى نيز هست . ( 22 ) يعنى فخر الدين اسعد گرگانى .