فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٨
جام
جندل
جندل
- شخصى كه فريدون او را بخواستارى دختر پيش پادشاه يمن فرستاد . مثالش شهنامه .
شعر
چنين گفت جندل بشاه جهان * گه بىآفرينت مبادا دهان
مع الميم
مع الميم
جم
جم
- نام جمشيد و نيز نام سليمان عليه السلام چه هر گاه با خاتم مذكور شود مراد سليمان باشد .
مثالش حكيم انورى فرمايد :
شعر
جز « 1 » اندر صدر تو ايوان طغرا * چو در انگشت ديوان خاتم جم
و هرگاه با جام واقع شود مراد جمشيد است چنان كه « 2 » ظهير الدين فاريابى گويد :
بيت
قصهء ملك جم و جام مرصع مشنو * جام بر كف نه و انگار كه اين ملك جمست
و در تحفه مسطورست كه به زبان مرويان چشم را چم گويند . « 22 »
جرم
جرم
- [ به وزن درم ] نام مقامى بود از ايران زمين در نسخهء ميرزا . مثالش فردوسى گويد « 3 » :
بيت
چو لشكر بيامد ز راه جرم * كلات از برو زير آب ميم
جمجم
جمجم
- [ به ميم و جيم دوم نيز تازى . به وزن بلبل ] گيوه باشد در نسخهء ميرزا كه از قسم پا افزار است . مثالش شيخ سعدى گويد :
بيت
جمجمى در پاى مردانه لطيف * بر سرش خربندگانه ميزرى
و در فرهنگ [ بهر دو جيم فارسى « 21 » ] آورده و بمعنى رفتار و خرام و بمعنى سم استر و خر و گاو نيز آورده و مثال اين دو معنى اين بيت سوزنى آورده :
بيت
تا تو جمجم كنى شكسته بوم « 4 » * بسرت سنگ همچو جم حم « 5 » خر
جام
جام
- سه معنى دارد : اول ظرفى كه از آن شراب خورند مثال اين معنى امير خسرو گويد :
بيت
بوسى بلب جام زن و در دهنم ريز * تا بوى بهشت آيد ازين فسق و فجورم
دوم آنچه ششيه بندى كنند و در روزنهء عمارت به كار برند . مثالش مولوى معنوى گويد « 6 » :
شعر « 7 »
خيالش چون چنين باشد جمالش بين كه چون باشد * جمالش قرص خورشيدى ز جام چرخ تابنده
و اخسيكتى نيز فرمايد :
شعر « 7 »
خاك صحن و آتش جامت « 8 » بغارت مىدهند * هر زمانى رخت باد سدره و « 9 » آب سدير
( 1 ) « ن » چو . ( 2 ) اصل : چنانچه . ( 3 ) اين جمله و شعر بعد آن از « ب » است . ( 4 ) « ب » : شوم . ( 5 ) « الف » : چمچم . ( 6 ) كلمه از « ب » است . ( 7 ) كلمه در « س » نيست . ( 8 ) « ب » : جامش . ( 9 ) « س » : بار سدره . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 21 ) يعنى : چمچم رجوع به چمچم شود . ( 22 ) چم بمعنى چشم در محل خود .