فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٣٩

توزى

بريان كنند . مثالش شيخ سعدى فرمايد :

بيت

حسودى كه يك جو خيانت نديد * بكارش چو گندم بتابه طپيد

و آجر بزرگ را نيز گويند . مثال اين معنى شيخ بوعلى گويد :

شعر « 1 »

هر كه خواهد كه مبتلا نشود * پشت بنهد « 2 » بتابهء حمام

تالانه

- [ به وزن كاشانه ] ميوه‌ايست شفتالومانا و شفترنگ و شليل « 3 » نيز گويند . مثالش بسحاق اطعمه گويد :

بيت

ز آنكه در بزم چنان « 4 » ميوه ضرورت باشد * مثل تالانه « 5 » و شفتالو و انگور و انار

تاتوره

- [ بضم تاى دوم و فتح راى مهمله ] شكل و بخاو كه بدست و پاى اسب گذارند و نام دوايى مخدر سمى نيز باشد كه خورنده را بيهوش كند .

مع الياء

تترى

- [ بضم تاى اول و سكون دوم و و كسر راى مهمله ] سماق باشد . « 21 » مثالش شمس فخرى گويد :

بيت

در بساتين ز لطف لهجهء او * شايد ارقند آيد از تترى

تن‌شوى

- يعنى چشمه يا جويى كه در آن « 6 » غوطه خورند « 22 » . مثالش امير خسرو گويد :

نظم

به تن شوى جامه ز تن دور كرد * شب تيره در چشمهء نور كرد

تىتى

- [ بكسر هر دو تا ] آن باشد كه از آرد به صورت مرغان و جانوران سازند از براى اطفال . مثالش مولوى گويد « 7 » :

بيت

فخر رازى آرد را ليتى كند * از براى كودكان تىتى كند

و در فرهنگ كلمهء باشد كه مرغان را به آن خوانند « 23 » .

تانى

- مختصر توانى باشد . مثالش حكيم اسدى گويد :

بيت

توانى « 8 » ز يك قطره آب آفريد * كه باشد در آن هر دو گيتى پديد

توزى

- جامهء تابستانى و قماش تنك باشد .

مثالش انورى فرمايد :

بيت

قاقم و سنجاب در سرما سه چار * توزى و كتان بگرما هفت و هشت

و بمعنى جمع كنى و حاصل كنى و ادا كنى نيز باشد . مثال اين هر دو معنى استاد شاكر بخارى فرمايد :

( 1 ) كلمه از « ن » است . ( 2 ) « س » : نهند . ( متن از « ب » و « ن » است ) . ( 3 ) « س » : شلبل . ( 4 ) « ن » : چنين . ( 5 ) « س » : مالاته . ( 6 ) « كه در آن » در « س » نيست . ( 7 ) كلمه از « ب » است . ( 8 ) « ب » : توتانى . و ظاهرا توانى تو . ( 21 ) در برهان بفتح اول و دوم منسوب به تتر است ( 22 ) در برهان بمعنى تخته كه مرده را در بالاى آن شويند آمده است . ( 23 ) در برهان بمعنى زنان پادشاهان گيلان نيز هست . ( اما مصحف بىبى مىنمايد ، حاشيهء برهان ) .