فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٣٦

تبه

تك چاه و تك حوض نيز آمده چنان كه « 1 » امير خسرو گويد :

بيت

در ته حوضش بصفا ريگ خرد « 2 » * كور تواند بدل شب شمرد « 3 »

و بمعنى بن هر چيز نيز باشد كه عرب طبق گويند .

ترشه

- [ بضم تا و را و فتح شين معجمه ] ميوهء معروف « 21 » و تروشه نيز گويند .

تنگه

- معروف « 22 » . و تنگهء بغرا يعنى برگ بغرا ، چنان كه « 1 » بسحاق اطعمه گويد مثال هر دو معنى را :

بيت

قليه صرافست و روغن مشترى * در ميانشان تنگهء بغرا خوشست

ترخينه

- بمعنى نوعى از طعام كه فقرا به جهت زمستان سازند كه گندم بلغور را يا ادويهء حار در آب اندازند تا خوب بخيسد و ترش گردد بعد از آن گلوله‌ها كرده در آفتاب گذارند تا خشك شود و بوقت حاجت قدرى از آن به كار برند . مثالش « 4 » مولوى گويد :

بيت

چون نروى زين جهان سوى خرابات « 5 » جان * در عوض مى بگير بىمزه ترخينه‌اى

و در فرهنگ ترخوانه نيز به اين معنى آورده .

توخته « 6 »

- [ به وزن سوخته ] يعنى گذارده و ادا كرده . مثالش حكيم سوزنى فرمايد :

بيت

خوش بخنديد و مرا گفت بدين زر نشود * نه ترا ساخته كارونه مرا توخته « 6 » وام

و بمعنى جمع كرده و حاصل كرده نيز آمده . مثال اين معنى مجد همگر گويد :

شعر « 7 »

خلقى ز بذل شاملت ارزاق توخته * جوقى ز عدل كاملت آرام يافته

و بمعنى كشيده نيز آمده .

توبه

- [ بضم تا و فتح باى موحده ] قوس قزح باشد و تويه [ بياى حطى ] نيز گويند .

تباه

- آنچه باطل شده و بفساد آمده باشد و به هيچ كار نيايد . « 23 » مثالش حكيم سنائى فرمايد :

بيت

از سر مكرمت وجود همى نام نياز * خامهء او كند از تختهء تقدير تباه

تبه

[ بحذف الف ] نيز آمده چنان كه شيخ سعدى گويد :

بيت

تبه گردد آن مملكت عن‌قريب * كز ان خاطر آزرده گردد غريب

و بمعنى تباهه كه مرقوم شد يعنى گوشت نازك نرم نيز آمده در فرهنگ و « 8 » مثالش اين رباعى استاد فرخى آورده :

( 1 ) اصل : چنانچه . ( 2 ) « س » : خورد . ( 3 ) « ب » : در دل شب كور تواند شمرد . ( 4 ) كلمه از « ب » است . ( 5 ) « س » : خرابات . ( 6 ) « س » : توخنه . ( 7 ) كلمه از « ن » است . ( 8 ) واو از « ب » است . ( 21 ) در برهان بمعنى رستمى نيز هست كه تخم آن را به عربى بزر الحماض و حب الرشاد خوانند . ( 22 ) يعنى مقدارى از زر و پول . ( 23 ) در برهان معنى قسمت كننده نيز دارد . اما آنجا بمعنى تباهه نيامده است .