فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٢٦
تخله
غا و شو خيار باشد و مىآيد « 21 » .
تنو
تنو
- [ بفتح تا و ضم نون « 1 » ] توانايى را گويند .
مع الهاء
مع الهاء
تاخته
تاخته
- دوانيده را گويند . ديگر تار ريسمان كه تابيده باشد . « 22 » مثالش استاد كسائى مىفرمايد :
شعر « 2 »
ز هول تاختن و كينه آختنش مرا * همى گداخته همچون « 3 » كناغ تاخته تن
تالواسه و تلواسه
تالواسه و تلواسه
- هر دو بمعنى اندوه و اضطراب باشد « 23 » . مثال اول خفاف گويد :
بيت
مر مرا اى دروغ‌گوى سترگ * تالواسه گرفت ازين تا سه
مثال دوم « 4 » ملا جامى گويد :
بيت
آن يكى را گرفته تلواسه * كه خورد بيشتر ز همكاسه
تواهه
تواهه
- [ بفتح تا و ها ] نام « 5 » طعاميست مركب از گوشت و بادنجان چنان كه مرغى « 6 » در آن باشد و و آن را تباهه نيز گويند كذا فى الشرفنامه و در مؤيد خايه‌ريز باشد و در يكى از نسخ بمعنى كباب نيز به نظر رسيده و در فرهنگ گوشت نازك و نرم باشد و اين بيت انورى مؤيد اين معنى است :
بيت « 2 »
مرا گفت بر سيخ حمدان « 7 » همى زن * ز كون زنم روزكى دو تباهه
و تباهچه نيز گويند چنان كه مولانا مطهر فرمايد :
بيت
نه مرد مفتى « 8 » و قاضى شدم كه دارم دوست * بهين تباهچه‌يى يا لطيف حلوايى
و تواهچه نيز گويند .
تب‌باده
تب‌باده
- تب لرزه باشد كه از برآمدن سپرز بهم رسد . مثالش شمس فخرى گويد :
بيت
مباد دشمن خسرو و گر بود باشد * هميشه از يرقان در بلا و تب باده
و در مؤيد تبيازه « 9 » آمده كه يازه « 10 » ، لرزه باشد و معنى يازه . در مقام خود مرقوم خواهد شد .
تخله
تخله
- [ بفتح تا و لام و سكون خاء معجمه ] عصا و نعلين باشد . « 24 » مثالش شمس فخرى فرمايد :
شعر
ايا شاهى كه هر سايل كه آيد * بدرگاه تو بىدستار و تخله
ز جود و « 11 » بخشش تو باز گردد * ز زر پر كرده صاع وكيل و پله
و استاد منجيك « 12 » نيز گويد :
( 1 ) « ن » بضم تا و فتح نون . ( 2 ) كلمه از « ن » است . ( 3 ) « س » : همچو . ( 4 ) « س » : دوم را . ( 5 ) « س » : هارمام . ( 6 ) « س » « ب » : چنانچه مرقى . ( متن از « ن » است ) . ( 7 ) « س » : خمدان . ( 8 ) واو از « ن » است . ( 9 ) « ب » : تبيازه . ( 10 ) « ب » : بازه . ( 11 ) واو از « ب » است . ( 12 ) « س » : مجيك . ( 21 ) در برهان معنى آب دهن انداختن نيز دارد و بكسر اول مخفف تيهوست . ( 22 ) در برهان بمعنى ريخته نيز هست و در حاشيه معنى دوم را مصحف تافته دانسته . ( 23 ) در برهان بمعنى ميل به چيزى كردن نيز هست . ( 24 ) در برهان بمعنى ريزه و خردهء هر چيز نيز هست .