فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣١٩
تن‌آسان
بيت
تبرزين به خون يلان گشته غرق * چو تاج خروسان جنگى « 1 » بفرق
و اين بيت حكيم لامعى جرجانى مؤيد وجه تسميهء مذكور شده باشد « 2 » .
بيت
چون او ز پى ريختن مغز مخالف * از زين بگشايد گه پيكار تبرزين
و در فرهنگ بمعنى نمك كوهى نيز آورده و به اين بيت ناصر خسرو مستشهد شده :
بيت
مشك تبتى به پشك مفروش * مستان بدل شكر تبرزين « 3 »
ترن
ترن
- [ به وزن پرن ] نسرين باشد كه نسترن نيز گويند « 21 » .
توختن
توختن
- [ به وزن دوختن ] كشيدن باشد و در نسخهء ميرزا بمعنى بازدادن چيزى به صاحب باشد خواه امانت و خواه غير آن و گزاردن . مثال اول خاقانى فرمايد :
بيت
از پى كين توختن از خصم تو * آب زره دارد و آتش كمان « 4 »
مثال معنى دوم امير خسرو گويد :
بيت
كم ز آنكه جان بكوى تو دانيم سوختن * گر جمله وام تو نتوانيم توختن
و رضى الدين نيشابورى نيز گويد « 5 » :
بيت
ايا ستوده بزرگى كه وام شكر ترا * زبان بندهء تو توختن نمىداند
و در فرهنگ مسطورست كه اين از لغات اضدادست چه بمعنى فرو كردن نيز آمده انتهى كلامه اما بخاطر راقم مىرسد كه اگر آن كشيدن بمعنى آميختن مىبود از لغات اضداد مىبود « 22 » و بمعنى جمع كردن و حاصل كردن نيز آمده .
تن‌زن
تن‌زن
- يعنى خاموش شو . مثالش فرخى گويد :
بيت
اى ابر بهمنى نه به چشم من اندرى * تن‌زن زمانكى و برآساى و كم گرى
و بمعنى خاموش شونده « 6 » نيز آمده كه معنى فاعلى باشد . « 23 » مثالش به اين معنى حكيم سنائى فرمايد :
بيت
تن مزن پاس دار مر تن را * ز آنكه بر سر زنند تن‌زن را
تن‌آسان
تن‌آسان
- بمعنى آسوده باشد « 24 » . مثالش حكيم سنائى گويد :
بيت
بىطمع زى چون سنائى تا مسلم باشدت * خويشتن را زين گرانجانان تن‌آسان داشتن
( 1 ) « س » : جنلى . ( 2 ) اين جمله و شعر بعد آن از « ب » است . ( 3 ) اصل : تبرزد . ( متن از ديوان ناصر خسرو است ) . ( 4 ) « ن » : سنان . ( 5 ) اين جمله و شعر و عبارت بعد آن از « ب » است . ( 6 ) « ن » : كم شنونده . ( 21 ) در برهان بمعنى دشت و بيابان نيز هست . ( 22 ) در برهان معنى جستن ، بضم جيم ، نيز دارد . ( 23 ) در برهان تن زدن بمعنى صبر و تحمل كردن و آسودن نيز هست . ( 24 ) در برهان بمعنى تندرست نيز هست .