فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٠
آبست
شعر
اردىبهشت روزست اى ماه دلستان * امروز چون بهشت برين است بوستان
و در فرهنگ نام فرشته‌يى كه محافظت جبال و تدبير مصالح ماه « 1 » و روز ارديبهشت به دو متعلقست نيز باشد . مثالش فردوسى گويد :
شعر
همه سال اردىبهشت هژير « 2 » * نگهبان تو « 3 » برهش و راى و وير .
و بمعنى آتش نيز آورده و به اين بيت زراتشت بهرام متمسك شده :
شعر
بسوزد تنش را بادريبهشت * روانش نيابد خوشى در بهشت
اما اين معنى محل نظرست .
انگيخت « 4 »
انگيخت « 4 »
- يعنى بر شورانيد و پيدا كرد و بلند ساخت . مثال معنى اول شيخ سعدى گويد :
شعر
بر انگيختم گرد هيجا چو دود * چو دولت نباشد تهور چه سود
آخت و آهيخت
آخت و آهيخت
- هر دو بمعنى تيغ بركشيد باشد . مثال اول شاعر گويد : « 5 » شعر
تيغ زبان آخت براى جدل * كاى شده در شهرت كاذب مثل
و مثال دوم شيخ سعدى فرمايد :
شعر
چو عزمش برآهيخت شمشير بيم * بمعجز ميان قمر زد دو نيم
و شمس فخرى [ بفتح هاء ] آورده و با سخت و برهخت قافيه كرده و گفته :
شعر
ابو اسحاق سلطانى كه در رزم * چو كينش تيغ بىباكى بر آهخت
بسان هندوان ترك فلك را * به چوب كين بماليد و ببر هخت
و برهخت بمعنى ادب كرد باشد « 6 »
انگشت
انگشت
- ز گال باشد . مثالش شيخ نظامى فرمايد . « 7 »
شعر
بباغ شعله در دهقان انگشت * بنفشه مىدرود و لاله مىكشت
انباشت
انباشت
- يعنى پر ساخت مطلقا . مثالش حكيم اسدى گويد :
شعر
بدان كرد شايد نهان آفتاب * بدين شايد انباشت درياى آب
افراخت
افراخت
- يعنى بلند كرد . مثالش عميد الدين گويد :
شعر
افراخت لواى پادشاهى * بگرفت سپيدى و سياهى
افراشت و اوراشت نيز به اين معنى است « 8 » مثالش سراج الدين راجى گويد :
شعر
رايت جود آن‌چنان افراشت * كز جهان نام فقر را برداشت
انگاشت « 4 »
انگاشت « 4 »
- [ بفتح همزه ] يعنى ظن برد و تصور كرد . مثالش شيخ سعدى گويد :
شعر
من آنگاه انگاشتم دشمنش * كه خسرو فروتر نشاند از منش
آبست
آبست
- [ بكسر باء ] مختصر آبستن باشد مولوى در مثنوى فرمايد :
شعر
آنچه آبستست شب جز آن نزاد « 9 » * حيله‌ها و مكرها با دست باد
( 1 ) « س » : كوه . ( 2 ) « ن » : نيكو هژير . ( 3 ) « ن » : . . . او ( 4 ) اين لغت از « س » است . ( 5 ) « ن » : مثال معنى اول شاعر فرمايد . ( 6 ) « ن » : و برهخت يعنى ادب كرد . ( 7 ) « الف 2 » ( در حاشيه ) : انگشت زگالست و زگال زبان دريست و بتازى فحم خوانند و بآذربايجان زوال و حالا بانگشت مشهور است . ( 8 ) از اين پس تا پايان مطلب از « س » است . ( 9 ) « ن » : نداد