فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٥
تبت
تبست
تبست
- [ بباى موحده و سين مهمله . به وزن نشست ] بمعنى تباه باشد و در نسخهء وفائى بمعنى چيزى « 1 » زشت و سست و ملى « 21 » يباه و از كار شده نيز « 2 » به نظر رسيده . مثالش « 3 » شاعر گويد :
شعر
دريغ من كه مرا مرك و زندگى تلخست * كه دل تبست و تباهست و دين تباه و تبست
تشت
تشت
- طبعى ديوار بلند كه رست دست در آن شويند « 4 » . مثالش امير خسرو گويد :
بيت
تشت طلب كرد و يكى تيغ تيز * تشت دگر كرد بر آن گنج ريز
و در فرهنگ بمعنى لگن نيز آورده .
تريت
تريت
- اشكنه باشد كه به عربى ثريد گويند . مثالش بسحاق گويد :
شعر « 5 »
اگر چه مطبخت انتظار مهمان داد * تو از تريت سر ديگ عذر خواهى كن « 6 »
تيزىراست
تيزىراست
- در فرهنگ نام پرده‌ايست از موسيقى كه گردونيه « 7 » نيز گويند . مثالش امير خسرو گويد :
بر دل عاشق كه بكشتن سزاست * راست چو تيرى شده « 8 » تيزى راست
و هم او فرمايد « 22 » :
بيت
همه در راست بود نالهء بلبل بر سرو * چون بر « 9 » خار نشيند همه در تيزى راست
تفت
تفت
- گرم شد و كرد « 23 » . و بشتاب دويد را نيز گويند . مثال معنى اول مسعود سعد گويد :
بيت
تفت اين دل گرم از دم سردم همه شب * شد سرخ ز خون چهرهء « 10 » زردم همه شب
مثال معنى اخير حكيم فردوسى گويد :
بيت
بدستورى شاه ديوان « 11 » برفت * به پيش جهاندار كاووس تفت
و در فرهنگ بمعنى گياهى دوائى نيز آمده كه كج آن چون تاتوله « 12 » مستى آرد و شوكران نيز گويند و نام موضعى « 13 » از مضافات يزد نيز باشد .
تمليت و تنبليت
تمليت و تنبليت
- بمعنى بار اندك باشد . « 24 »
ترت و مرت
ترت و مرت
- يعنى پراكنده و به زبان آمده .
مثالش محمد هندوشاه گويد :
بيت
عالمى كردى ز تاب تيغ بران ترت و مرت * كشورى كردى ز سهم تير پران تار و مار
تبت
تبت
- [ بكسر تا و باى مشدد ] شهريست در حدود چين « 14 » بغايت خويش هوا و مشك خيز . مثالش ناصر خسرو گويد :
بيت
بينى اين باد « 15 » كه گوئى دم يارستى * ياش « 16 » بر تبت و خر خيز « 17 » گذارستى
و [ به وزن مدت ] نيز به نظر رسيده .
( 1 ) « س » : جيزى . ( 2 ) « ب » : و ملتى تباه باشد و از كار شده نپز . ( 3 ) كلمه از « ن » و « ب » است . ( 4 ) « س » : شوند . ( 5 ) كلمه از « ن » است . ( 6 ) « ب » « س » : كرد . ( متن از « ن » است ) . ( 7 ) در برهان قاطع : گردانيه . ( 8 ) در جانگيرى : تير آمده . ( 9 ) در جهانگيرى : چونكه بر . ( 10 ) « س » : چون ديده . ( متن از « ن » ديوان مسعود است ) . ( 11 ) « ب » : ايران . ( 12 ) « س » : تانوله . ( 13 ) « س » : ماصعى . ( متن از « ن » و « ب » است ) . ( 14 ) « س » : جين . ( 15 ) « س » : ياد . ( 16 ) « ص » : پاش . ( 17 ) « س » : خرخير گدارستى . ( 21 ) ملت بمعنى مذهب و دين است . ( 22 ) يعنى ؛ امير خسرو . ( 23 ) يعنى : لازم و متعدى . ( 24 ) در برهان معنى يك لنگ بار نيز دارد .