فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨١

تا

باب التاء

باب التاء

مع الالف

مع الالف

ترا

ترا

- [ بفتح تاء ] ديوارى باشد سخت بزرگ كه پيش چيزى « 1 » يا كسى بكشند « 21 » . مثالش شمس فخرى گويد :

بيت

محيط مركز دولت جمال دنيى « 2 » و دين * كه سد عدلش « 3 » يأجوج فتنه راست ترا

و شهيد نيز گويد :

بيت

صف دشمن ترانه استد پيش « 4 » * گر همه آهنين ترا باشد

ترف‌با

ترف‌با

- آشى را گويند كه ترشى آن از ترف باشد و ترف ، قراقروت « 5 » بود و آن طعام را مصيله خوانند به عربى [ بفتح ميم و ياى حطى مشدد و سكون صاد مهمله و كسر لام ] .

تركش جوزا

تركش جوزا

- ستارگانى كه در برج جوزا « 6 » به صورت تركش باشند « 22 » .

تا

تا

- ضد جفت باشد . مثالش خاقانى گويد :

بيت

جانم ز نهيب كودك آسا * با حرص بتاخت جفت با تا

و نيمهء خروار را نيز گويند . مثالش شيخ اوحدى گويد :

نظم « 6 »

بنويسد برات برخائى * كز دو خروار ادا كند تائى

و بمعنى تار روى « 7 » سازها نيز آمده . مثالش خواجه حافظ فرمايد :

بيت

مغنى كجائى نوائى بزن * بيكتائى او كه تائى « 8 » بزن

و ديگر بمعنى مانند و مثال نيز آمده در فرهنگ و به اين رباعى مولانا كاتبى تمسك نموده :

بيت

چون خواجه نظام نيست بزم آرائى * بىصوت خوشش مباد خالى جائى

هر ساز كه هست تاى او بتوان يافت * طنبوريست آنكه ندارد تائى

( 1 ) « س » : جوزى . ( 2 ) « س » : دنيا . ( متن از « ن » و « ب » است ) . ( 3 ) « ن » : عقلش . ( 4 ) « س » ؛ بيش . ( 5 ) « س » : فرافروت . ( 6 ) كلمه از « ن » است . ( 7 ) « س » : روئى . ( متن از « ن » و « ب » است ) ( 8 ) « س » : تاى . ( 21 ) در برهان قاطع معنى ديوار بلند و سد ديوار كه با كاهگل و گلابه استوار كرده باشند نيز دارد ( 22 ) در برهان معنى تارهاى روى ساز نيز به كلمه داده شده است .