فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٧

پى

شعر

هزار و صد و شصت قنطار بود * درم بد كزان پنج دينار بود

كه بر پهلوى مويد پارسى * همى نام راندش به پيداوسى

پيراى « 1 »

- پيراينده « 2 » بود يعنى زينت دهنده و بمعنى امر به اين معنى نيز آمده و آنكه شاخ زياده را از درختان ببر دبستان پيراى گويند « 21 » مثالش حكيم انورى گويد :

بيت

برده رضوان ببهشت از پى پيوسته گرى * در تو هر فضله كه انداخته بستان پيراى

پژوهندگى

- تفحص و تجسس « 3 » . مثالش شيخ نظامى فرمايد :

بيت

درو كرد بايد پژوهندگى * كه از ما ندارد شكوهندگى

پوىپوى

- يعنى تند آمدن و دوان دوان « 22 » . مثالش حكيم فردوسى گويد :

بيت

همه پيش من جنگجوى « 4 » آمدند * چنان خيره و پوى پوى آمدند

پلچى « 5 »

- [ بضم با و سكون لام و كسر جيم فارسى ] در فرهنگ بمعنى خرمهره باشد . مثالش ابن يمين گويد :

بيت

بر سر بازار دانش چون نهند دكان كه هست * رونق پلچى « 5 » فروشان بيشتر از جوهرى

و هم او « 23 » گويد :

شعر

من گرفتم عطاردى بهتر * كوهنر را كسى كه مشترى است

چون بنزديك اهل عصر كنون * مرد پلجى « 5 » فروش گوهريست

پى

- چند معنى دارد : اول عصب باشد .

مثالش شاعر گويد :

نظم « 6 »

چون كمان خدمت تو خواهم كرد * تا مرا پى بر استخوان باشد

دوم نشان پاى « 7 » باشد . مثال اين معنى عطائى گويد :

بيت

ليك « 8 » نامت ز بخل مىنبرند * زير پاى همه شدى چون پى

سوم بمعنى بهر و براى باشد . حكيم سنائى فرمايد :

بيت

از پى آنكه تا تمام « 9 » شويم * پاى بر سر نهيم دايره وار

چهارم كرت و مرتبه باشد اسفرنگى گويد :

بيت « 6 »

حلق عدوت هر پيى كز جگر آب خوى « 10 » شدى * آب روانش از لب چشمهء خنجر آمدى

پنجم بمعنى پاى باشد . مثال اين معنى سوزنى گويد :

بيت

به زير پى سپرم سرش را چو سير بود * بگاه گرسنگى آنكه بشكند ذقنم

ششم بمعنى دنبال و عقب آمده « 24 » . مثالش شيخ سعدى گويد :

( 1 ) « س » : پراى . ( 2 ) « س » : پراينده . ( 3 ) « س » : تحسين ( متن از « ب » و « ن » است ) . ( 4 ) « س » : جنگجو . ( 5 ) « س » : پلحى . ( 6 ) كلمه از « ن » است . ( 7 ) « س » : پا . ( 8 ) « س » : سبك . ( 9 ) « ن » . ناتمام . ( 10 ) « س » آب خوه ؛ « ن » آب جو . ( متن از « ب » است ) . ( 21 ) در برهان بمعنى پرداختن و مستعد كردن هم هست . ( 22 ) در برهان گويد مبالغه در رفتن و آمدن و امر بدين معنى است . ( 23 ) يعبى ابن يمين . ( 24 ) در برهان بمعنى قصد و اراده و نشان و طاقت و تاب نيز آمده است .