فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٦

پيداوسى

بيت

جائى كه بره كنند كلگشت * در كوچه دمد گل پياده

و بمعنى يكى از انواع بيد نيز به نظر رسيده « 21 » .

مثالش سيف الدين اسفرنكى گويد :

بيت

از پى بيد پياده در بهار خلق او * بادهاى دى عنان اشهب عنبر « 1 » كشند

پيسه « 2 »

- يعنى سياه و سپيد با هم آميخته كه بتازيش ابلق خوانند « 22 » . مثالش حكيم انورى گويد :

بيت

جاه تو سايه است كه خورشيد را بعمر * امكان پيسه « 2 » كردن آن نيست در شمار

پژوهيده

- خردمند و زيرك باشد كه تتبع و تفحص علم و حكمت بسيار كرده باشد « 23 » : مثالش شمس فخرى گويد :

شعر

دولت و نصرت و سعادت را * نيست كارى به غير چرويده « 3 »

تا كه باشند معتكف باشند * بر در خسرو پژوهيده

پيمانه « 4 »

- كيل و قفير باشد . يعنى ظرفى كه بدان چيزى پيمايند « 5 » . مثالش ركن الدين « 6 » فرمايد :

بيت

پيمانهء خرمن غمت شد دل من * بكشا ز سر لطف « 7 » و وفا مشكل من

و ديگر پيالهء بزرگ و آوند شراب باشد « 8 » . چنان كه حافظ شيراز گويد :

بيت

مرا بدور لب دوست هست پيمانى * كه بر زبان نبرم « 9 » جز حديث پيمانه

پوستگاله

- همان پوستگال مرقوم « 24 » مثالش حكيم سنائى فرمايد :

نظم « 10 »

دوستى كز پى پياله كنند * بدل دنبه پوستگاله كنند

پنزه

- [ پنون و زاى معجمه ] به وزن و معنى پنجه بمعنى اول كه نوعى از رقص باشد و « 11 » فنزج گويند به عربى [ بفا و نون و زاى معجمه به وزن منهج ] كه معرب پنزه « 12 » باشد .

مع الياء

پرىساى و پرىافساى

- يعنى آنكه افسون خواند از براى تسخير جن . مثالش « 6 » حكيم لبيبى گويد :

بيت

گهى چو مرد پريساى گونه كونه صور * همى نمايد زير نگينهء لبلات

پولانى

- [ بضم تاء ] نوعى از آش آرد است كه در زمستان سرد در خراسان پزند . « 13 »

پيداوسى

- [ بفتح با و واو و كسر سين مهمله ] درمى كه در زمان قديم دو سلطنت كيان رايج بود . هر درمى به پنج دينار خرج مىشد .

مثالش فردوسى گويد :

( 1 ) « س » : عنبراشهب . ( 2 ) « س » : بيسه . ( 3 ) « س » : جرويده ؛ « ن » : چرديده ( متن از « ب » است . ( 4 ) « س » : بيمايند . ( 5 ) « س » بيمانند . ( 6 ) كلمه در « س » نيست . ( 7 ) « ن » : مهر . ( 8 ) « ب » : نيز باشد . ( 9 ) « ب » : نرود . ( 10 ) كلمه از « ن » است . ( 11 ) « س » « ب » : كه . ( متن از « ن » است ) . ( 12 ) « س » ؛ پنره . ( 13 ) « س » ؛ بزند . ( 21 ) در برهان بمعنى مردم بىسواد و كسب فضل و علم نكرده نيز هست . ( 22 ) در برهان بمعنى هر رنگ كه بسفيد آميخته باشد نيز هست . ( 23 ) ظاهرا صحيح لغت پژرهنده باشد . ( 24 ) يعنى پوست بىموى زير دنبهء گوسفند كه سرگين از آن آيخته باشد .