فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٩
پلالك و برالك
شعر
از خر « 1 » و پاليك آنجاى رسيدم كه همى * موزهء چينى « 2 » مىخواهم و اسب تازى
و در تحفه بمعنى پاىتابه ، كه آن را لفافه نيز خوانند باشد .
پوشك
پوشك
- گربه باشد . مثالش شمس فخرى گويد :
بيت
خدايگانى شاهنشهى كه شير فلك * به زير دامن لطفش خزيده چون پوشك
و پشك بحذف واو نيز گويد « 3 » به وزن كتك « 4 » چنان كه « 5 » كمال غياث « 6 » گويد :
شعر
از چرخ تا كبوتر و از « 7 » مرغ تا شتر * از گرگ تا به بره و از « 8 » موش تا پشك
روزى خوران خوان پر از نعمت تواند * هر گوشه‌اى كه مىنگرم صد هزار لك
پندك و پنجك
پندك و پنجك
- [ هر دو به وزن محكم ] گلولهء پنبهء حلاجى كرده « 8 » باشد .
پيازك
پيازك
- مصغر پياز . و قسمى از گرز كه سر آن را بزنجير بر دسته « 9 » نصب كنند و آن را پيازى « 10 » همى گويند و در فرهنگ بمعنى گياهى نيز آورده كه از آن بوريا سازند .
پوك
پوك
- [ به وزن دوك ] غله كه در چاهى « 11 » پنهان كنند و سرش بپوشند مثالش استاد منجيك فرمايد :
بيت
بر مرگ پدر گر چه پسر « 12 » دارد سوك * در خاك نهان كندش مانندهء پوك
و ديگر در نسخهء وفائى بادى باشد كه از دهان در هنگام آتش روشن كردن دهند تا بر افروزد .
مثالش استاد « 13 » آغاجى « 14 » گويد :
بيت
گر بر فكند گرم دم خويش بگوگرد * بىپوك ز گرگرد « 15 » زبانه زند آتش
و بمعنى حران نيز باشد يعنى سوخته كه آتش در آن زنند . مثالش شمس فخرى گويد :
شعر
غم اگر يار من بود چه عجب * ميل آتش بود هميشه بپوك « 16 »
و ديگر بمعنى بىمغز و ميان تهى نيز باشد و بخاطر اين ضعيف مىرسد كه بيتى كه حسين وفائى باستشهاد معنى « 17 » دوم آورده بمعنى حراق مناسبت بيشتر دارد و بمعنى بادى كه از دهن بيرون كنند و در آتش افروختن مطلقا مناسبت ندارد . و در مؤيد بمعنى غله كه در چاهى « 11 » كنند [ بباى تازى « 18 » ] مىباشد .
پلالك و برالك
پلالك و برالك
- همان بلارك « 19 » كه جنسى از پولاد جوهردار باشد كه از آن شمشير سازند . مثالش حكيم اسدى فرمايد :
نظم « 13 »
از آن آهن لعلگون ، تيغ چار « 20 » * هم از روهنى « 21 » و پلالك هزار
( 1 ) « س » : خنينى . ( 2 ) « س » : جينى . ( 3 ) « ب » : آمده . ( 4 ) « ب » افزوده : نيز گويند . ( 5 ) اصل : چنانچه . ( 6 ) « س » : غياث . ( 7 ) « س » : وز . ( متن از « ب » و « ن » است ) . ( 8 ) « ب » : پنبهء زده . ( 9 ) « س » : داسته ؛ « ب » : دست . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 10 ) « س » : بيازى . ( 11 ) « س » : جاهى ؛ « ب » : چاه . ( متن از « ن » است و در برهان : جايى آمده ) . ( 12 ) « س » : جه بسر . ( 13 ) كلمه از « ن » است . ( 14 ) « س » : زعاجى . ( متن از « غ » و « ن » است ) . ( 15 ) « س » : گورد . ( 16 ) « س » : پوك . ( متن از نسخ ديگرست ) . ( 17 ) « س » : و معنى . ( 18 ) « س » : تارى : ( 19 ) « س » : پلارك . ( 20 ) « س » : جار . ( 21 ) روهنى ؛ آهن و پولاد جوهردار كه از آن شمشير سازند .