فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٧
پاك
آمد « 1 » مثالش امير خسرو گويد :
بيت
اژدها پيش است و تيغ اندر پس و ايام تند * ره مده اى دوست سوى خويشتن پرويش را
پژولش
پژولش
- [ بفتح با و ضم زاى فارسى و كسر لام ] بمعنى پريشانى و درهم شدگى و پژمردگى باشد و بمعنى نرمى نيز آمده .
پويش
پويش
- [ باى دوم نيز فارسى . به وزن روكش ] در فرهنگ هدهد باشد .
مع الغين
مع الغين
پناغ
پناغ
- [ بعد از باء نون به وزن چراغ ] دبير باشد يعنى نويسنده . مثالش منصور شيرازى فرمايد :
بيت
ضمير تو بود آن بلبلى كه گاه بيان * به پيش « 2 » او بود ابكم « 21 » زبان تيز « 3 » پناغ
ديگر بمعنى تار ابريشم آمده . شاعر گويد :
بيت
تو سيمين فغى من چو سيمين پناغ * تو تابان مهى من چو « 4 » سوزان چراغ
و در نسخهء حسين وفائى بمعنى ريسمان خام كه بر دوك ريسند مانند بيضه و ماشوره نيز باشد .
مع الفاء
مع الفاء
پاى باف
پاى باف
- جولاهه را گويند . مثالش استاد ابو شكور فرمايد :
شعر « 5 »
كشاورز و آهنگر و پاى باف * چو بيكار باشند سرشان بكاف
پف
پف
- بادى كه در هنگام چراغ كشتن و غيره از دهان بيرون كنند . مثالش ملا جامى گويد :
بيت
هر كه بر روى مه فشاند تف * يا كند بر چراغ انجم پف
مع الكاف
مع الكاف
پاهك
پاهك
- [ به وزن آهك ] در نسخهء وفائى شكنجه باشد .
پنيرك
پنيرك
- نام نباتيست كه به عربى او را ملوكيه خوانند [ بضم ميم و لام و كسر كاف و فتح ياى حطى ] و پنيرك از آن گويند كه ميوهء آن بلون شبيه باشد بپنير و آن را آفتاب گردك نيز گويند زيرا كه بهر سمت كه آفتاب گردد او « 6 » ميل به آن سمت كند . مثالش اثير الدين اخسيكتى گويد :
شعر « 5 »
ذبولى « 7 » كه خيزد زداء الثمانين * تلافيش مشكل بود بر پنيرك
پيتك
پيتك
- [ به تاى قرشت . به وزن زيرك ] كرمى كه در پشمينه افتد و آن را بيد نيز گويند .
پاك
پاك
- معروف « 22 » . و ديگر بمعنى همه و بى باقى نيز باشد چنان كه « 8 » شاعر گويد :
شعر
باده « 9 » بيار اى پسر خوش كه پاك * باده برد زين دل غمگين غبار
( 1 ) از اينجا تا پايان مطلب از « ب » است . ( 2 ) « س » : بيش . ( 3 ) بجز « ب » : تير . ( 4 ) « س » : جو . ( 5 ) كلمه از « ن » است . ( 6 ) « س » : آن . ( متن از « ب » است ) . ( 7 ) « ب » : زبوئى ؛ « س » : زبولى . ( متن از « ن » است و در لغت نامهء دهخدا : زبونى نيز ضبط شده است ) . ( 8 ) اصل : چنانچه . ( 9 ) « س » : بياده . ( 21 ) ابكم ، گغگ . آنكه سخن گفتن نتواند . ( 22 ) يعنى : پاكيزه ، و بىغش و صاف .