فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٩

پرداز « 8 »

اول « 21 » امير خسرو گويد :

بيت

شمع گردون چيست با راى تو دود مشعله * ربع مسكون چيست در پاى تو گرد پافزار

و نزارى قهستانى نيز گويد :

بيت

بنده بىترتيب و « 1 » بىبرگ و نوا * نوكران بىجامه و بىپافزار

پيشكار « 2 »

- يعنى مزدور و خادم و شاگرد .

مثالش رودكى گويد :

بيت

نه ماه سيامى نه ماه فلك * كه اينت غلامست و آن پيشكار « 2 »

و بمعنى معاون و ممد نيز آمده . حكيم انورى فرمايد مؤيد اين معنى :

بيت

بحل و عقد جهان را زمانه‌ايست دگر * كه پيشكار « 2 » قضا و مدبر قدر است

و ازين بيت فردوسى كه در مذمت سلطان محمود گفته معنى مشير و مدير و دستور ظاهر مىشود :

بيت

يكى را كه سفله بود پيشكار « 2 » * ازو جز تباهى توقع مدار

پيرار

- يعنى سال پيش « 3 » از پار . حكيم فرخى فرمايد :

بيت

بدين شادى درستم دوش و امروز « 4 » * درين « 5 » انديشه بودم پار و پيرار

مع الزاء

پيواز « 6 »

- [ بباى حطى و واو . به وزن شيراز ] مرغ عيسى باشد كه خرپيواز « 6 » نيز گويند . مثالش مولوى مثنوى فرمايد :

بيت « 7 »

در جهان روح كى گنجد بدن * كى شود پيواز « 6 » هم فر هماى

و در فرهنگ بباى تازى « 22 » آورده .

پاىباز « 8 »

- همان پاى كوب مرقوم يعنى رقاص . مثالش فخر الدين گرگانى گويد :

بيت

گروهى با نشاط و اسب تازى * گروهى باسماع و پاى بازى

پرداز « 8 »

- چند معنى دارد . اول در سازنده با كسى . و متوجه شونده . و خالى كننده و از علايق فسارغ سازنده . و جلا دهنده . مثال معنى اول شيخ سعدى گويد :

شعر

همه روز اتفاق مىسازم * كه بشب با خداى پردازم

مثال معنى دوم امير خسرو گويد :

بيت

بگريه گفت مرد خانه پرداز * كه اى مهمان يكدم را نواساز

مثال معنى سوم سراج الدين راجى گويد :

شعر

دل از شغل جهان پرداز عشقست * جهان قلب ترا نه ساز عشقست

مثال معنى چهارم جامع شرفنامه گويد :

بيت

مگر كه اين همه اكرام كرد تعليمت * سپهر لطف و كرم مكرم كرم پرداز

( 1 ) اصل بىواو . ( 2 ) « س » : بيشكار . ( 3 ) « س » : بيش . ( 4 ) « س » : رستم شاد امروز ( متن از ديوان فرخى است ) . ( 5 ) « س » : وزين . ( متن از ديوانست ) . ( 6 ) « س » : بيواز . ( 7 ) كلمه از « ب » است . ( 8 ) اين لغت و شرح آن تنها در « ب » آمده است . ( 21 ) يعنى بمعنى كفش . ( 22 ) يعنى بيواز . ( و مراد شب پره است ) .