فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٠٥
بادفره
مجلس را معطر كند .
بادهراه
بادهراه
- در نسخهء ميرزا بمعنى « 1 » باد شمال باشد . مثالش حكيم سوزنى گويد :
بيت « 2 »
مر رعيت را صباى عدل لطف آميز تو * خوش نسيم آيد چو « 3 » با مشك تبت بادهراه
باروزنه
باروزنه
- [ بفتح راى مهمله و معجمه و نون ] نام نوائى و لحنى باشد . مثالش استاد منوچهرى گويد :
بيت
ساعتى سيوار تير « 21 » و ساعتى كبك درى « 21 » * ساعتى سروستاه « 21 » و ساعتى باروزنه
بركرده
بركرده
- [ بفتح باء و كاف ] يعنى روشن كرده و افروخته چنان كه شيخ نظامى گويد :
بيت
خرد را تو روشن بصر كرده‌اى * چراغ هدايت تو بر كرده‌اى
و بمعنى حفظ كرده نيز آمده .
بنگاه
بنگاه
- آنجا كه رخت نهند . و منزل و مكان . مثالش شيخ سعدى فرمايد :
بيت
ز بنگاه حاتم يكى پير مرد « 4 » * طلب ده درم سنگ فانيد « 22 » كرد
بنه
بنه
- [ بضم باء و فتح نون ] رخوت و اسباب باشد . مثالش خسرو شيرين :
بيت
بنه در يك شكارستان نمىماند * شكارستان شكارستان همى راند
و بمعنى جا و مكان نيز آمده . مثالش مخزن اسرار :
شعر
ظلمتيان را بنه پر نور كن * جوهريان را ز عرض دور كن
و بمعنى بن نيز آمده . مثالش « 5 » امير خسرو گويد :
بيت
هر شجر باغ ز سر تا بنه * مانده ز بىبرگى خود برهنه
برموزه
برموزه
- [ به راى مهمله و ميم و زاى معجمه . به وزن فرموده ] پسر ساوه شاه و در مؤيد بباى فارسى « 23 » آمده .
بهنانه
بهنانه
- [ به دو نون . به وزن افسانه ] ميمون باشد . و كليجه و نان سفيد را نيز گويند . مثالش شمس فخرى گويد بهر دو معنى :
شعر
هست بر خوان سايلان درش * قليهء خوب و آش و « 6 » بهنانه
دشمنش گر چه « 7 » آدمى شكلست * هست كمتر بسى ز بهنانه
باشه
باشه
- مرغى باشد كه شكار كند و باشق گويند به عربى . مثالش « 8 » ابن يمين گويد :
نظم « 2 »
هر كجا ميزان عدل شاملت شاهين نمود * از سر گنجشك « 9 » عاجز ظلم باشه باز كرد
بادفره
بادفره
- [ به سكون دال و فتح فاء و راى مهمله ] چوبكى باشد كه رشته بدان بسته باشند و كودكان آن را تاب دهند تا در گردش آيد و آوازى از آن آيد و آن را فرفره نيز گويند .
مثالش « 8 » استاد كسائى گويد :
بيت « 2 »
كه نعمهاى « 10 » او چو چرخ روان * همه خوابست و باد و بادفره « 9 » « 11 »
( 1 ) اين كلمه از « ب » است . ( 2 ) اين كلمه از « ن » است . ( 3 ) « ب » كه ؛ « س » : جو . ( 4 ) در بوستان : نيكمرد . ( 5 ) « ن » : چنانچه ؛ « س » كلمه را ندارد . ( متن از « ب » است ) . ( 6 ) در « س » و « ب » واو نيست . ( متن از « ن » است ) . ( 7 ) « س » : جه . ( 8 ) اين كلمه در « س » نيست . ( 9 ) « س » : كنجك . ( 10 ) بجز « غ » : بغمهاى ( 11 ) « س » : . . . بادبادفره ؛ « ب » : خوابست باد بادفره . ( متن از « ن » است ) . ( 21 ) سيوار تير و كبك درى و سروستاه ، هر سه نام نوائى و لحنى از موسيقى است . ( 22 ) فانيد ، پانيد ، نوعى از حلوا . ( برهان ) . ( 23 ) يعنى : پرموزه .