فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٩٣
بيجاده
باخه
باخه
- [ بفتح خاى معجمه ] سنگ پشت باشد . مثالش امير خسرو گويد :
بيت
چون باخه‌يى « 1 » بهمت زادى ز بيضهء دين * دان خصم جان هوا را چون ماهيان هوا را
بادآبله
بادآبله
- يعنى آبلهء هلاك كننده و بادآوله نيز گويد :
بخته
بخته
- [ به وزن تخته ] گوسپند سه ساله يا چهار ساله . مثالش حكيم « 2 » سوزنى گويد :
شعر « 2 »
چو گرگ گرسنه اندر فتد ميان رمه * چه ميش و چه بره ، دندانش را ، چه بخته چه شاك « 3 » « 21 »
و در نسخهء ميرزا بمعنى هر چيز كه پوست كنده باشند و دنبهء فربه آمده . و بمعنى گوسفند نر سه ساله آمده در فرهنگ . و در فارس گوسفند بىخايه را گويند .
بشكله و بشكنه
بشكله و بشكنه
- [ هر دو به وزن مدرسه ] همان به شكل مرقوم ، بمعنى كژك كليدان باشد . « 2 »
بادهرزه
بادهرزه
- در فرهنگ بمعنى افسونى باشد كه دزدان « 4 » بر صاحب كالادمند كه خواب گران برو مستولى شود . مثالش حكيم خاقانى گويد :
شعر « 2 »
بچار پارهء « 5 » زنگى بباد هرزهء دزد * ببانگ زنگل نباش و كم كم نقاب
و در تحفة السعادة بمعنى سخن بيهوده و وعدهء خلاف نيز آورده .
باله
باله
- [ بفتح لام ] در فرهنگ بمعنى جوال باشد و به اين بيت اديب صابر تمسك « 6 » نموده :
شعر
چون كير در سپوختم اندر كسش تمام * ديدم كسى فراخ بمانند باله‌يى
و گاله نيز گويند .
بريزه
بريزه
- [ به راى مهمله به وزن مويزه ] در فرهنگ نام صغى باشد دوايى شبيه بمصطكى .
برينه
برينه
- [ بكسر باء ] بمعنى همان برين مرقوم به دو معنى اخير « 22 » .
بخيده
بخيده
- [ به خاى معجمه . به وزن كشيده ] در شرفنامه پنبه و پشم زده باشد . مثالش نزارى قهستانى فرمايد :
نظم « 2 »
همه دشت فرش است بر هم فكنده * همه كوه پشم است بر هم بخيده
بهرمه
بهرمه
- [ بفتح با و راى مهمله و ميم و سكون هاء ] در نسخهء ميرزا متهء درودگران باشد كه ماهه نيز گويند و به آن چوب را سوراخ كنند .
باليده
باليده
- هر چيزى كه به بالا بلند باشد و نمو كرده و افزوده . مثالش « 7 » شاعر گويد :
شعر « 2 »
رخسار و قدت كز گل و سروش عارست * باليده نهاليست كه ماهش بارست « 8 »
بيجاده
بيجاده
- در تحفه و نسخهء حسين وفائى كهربا باشد اما مير صدر الدين محمد در جواهر نامهء خود آورده كه بيجاده نوعى از ياقوت باشد و ازين بيت فردوسى نيز اين معنى ظاهر مىشود :
بيت « 2 »
تو گفتى كه بيجاده بارد همى * به سنگ اندرون لاله كارد همى
( 1 ) « س » : باخه جو ؛ « ن » باخه چو . ( متن از « ب » است ) . ( 2 ) كلمه از « ن » است . ( 3 ) « س » : جه ميش جه . . . جه . . ؛ « ن » : . . . دندانش ز چه . . . « ب » : . . . چاك . ( 4 ) « س » : دردان . ( 5 ) « ن » « س » : بجار پاره . ( متن از « ب » است ) . ( 6 ) « س » : متمسك . ( 7 ) اين كلمه در « س » نيست . ( 8 ) اين شعر در « س » نيامده است . ( 21 ) شاك ، بزنر . ( 22 ) يعنى بمعنى : پارچه تنك كه از خربزه بريده باشند و بمعنى رخنه .