فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٨٤

بلبن « 13 »

بيت

صف از پيشم چو سين هفت شاخه است * سوار آب برگستان باخه « 21 » است

و شيخ مطهر نيز فرمايد :

بيت

دريده جوشن و خفتان بريده برگستان * گريخت آن سپه از پيش عاجز و مضطر « 1 »

بشليدن

- [ بشين معجمه و لام . به وزن بخشيدن ] بمعنى « 2 » دوسانيدن و برچسبانيدن باشد « 3 » .

مثالش استاد آغاجى گويد :

شعر

در گل غربت ز پا بشليدنم * نيست ممكن روى ياران ديدنم

بيجن

- يعنى بيژن پسر « 4 » گيو

بزدودن و بزداييدن

- يعنى دور كردن زنگ از آينه و تيغ و امثال آن .

بژهان

- [ به زاى فارسى . به وزن قربان ] غبطه باشد به عربى و آن صفتى است در آدمى كه « 5 » چون چيزى نزد كسى بيند آرزو كند كه مثل آن چيز او را باشد بىآنكه آن‌كس از آن محروم شود و اين محمودست بر خلاف حسد كه بر عكس اينست يعنى خواهد كه آن‌كس از آن محروم شود و او را باشد و اين مذمومست و در ادات الفضلاء [ بباى فارسى « 22 » ] آمده است . مثالش استاد بهرامى گويد :

بر پيچش « 6 » زلف تست شبرا غيرت * بر تابش روى تست مه را بژهان

بيرن

- [ بكسر باء و ضم راء ] مختصر بيرون .

بون

- [ بفتح باء و سكون واو ] بهره باشد كذا فى التحفه .

برزن

- [ به وزن كردن ] سر كوچه « 7 » و محلت باشد . مثالش « 8 » حكيم انورى گويد :

شعر

اى ترك مى بيار كه عيدست و بهمنست * غايب مشو نه موسم بازى « 9 » و برزنست

و در ادات الفضلا مسطورست كه برزن در رسالة - النصير بمعنى صحراست .

بان

- بانگ باشد . كذا فى التحفه و بمعنى نگاهدارنده نيز باشد چون باغبان و امثال آن و در فرهنگ بمعنى بام نيز آورده و مثالش اين بيت مولوى آورده :

بيت

سر فرو كردم دمى « 10 » از بان چرخ * تا زنم من چرخها برسان چرخ

باغ سياوشان

- نام نوائى و لحنى باشد منوچهرى گويد « 11 » :

شعر

بلبلان راه گل و نوش لبينا دانند * صلصلان باغ سياوشان با سروستاه

لبينا نيز نام نوائى و لحنى است ، و مىآيد و صلصل [ بضم صادين مهملتين ] به عربى نام مرغيست شبيه بفاخته .

برآهنجيدن

- يعنى بركشيدن مطلقا .

مثالش استاد ابو المؤيد گويد :

بيت

چون بر آهنجيدن تيغش بديد * در تن شير ژيان شد زهره « 12 » آب

بلبن « 13 »

- [ بفتح باى اول و دوم و سكون لام ] خرفه « 14 » باشد كه آن را به عربى بقلة الحمقاء

( 1 ) « س » : از بيش مصطر عاجز ؛ « ب » : از بيش . ( 2 ) « س » : معنى ؛ « ن » كلمه را ندارد . ( 3 ) « ن » : و چسبانيدن . . . ؛ « س » : و بر جسبانيدن ؛ « ب » : و برچسبانيدن . ( 4 ) « س » : بسر . ( 5 ) « س » : در آدمى . ( بدون كه ) . ( 6 ) « ن » : پيجش ؛ « ب » : بيحش ؛ « س » : بيجش . ( متن تصحيح قياسى است ) . ( 7 ) « س » : كوجه . ( 8 ) « س » : مثالس . ( 9 ) « س » : يازى . ( 10 ) « س » : يكدمى . ( 11 ) « س » : منوجهرى . . . ؛ « ب » : مثالش منوچهرى فرمايد . ( 12 ) « ن » « س » : زهر . ( متن از « ب » است ) . ( 13 ) « ب » : يلبن ؛ « س » : بلين . ( 14 ) « س » : خرقه . ( 21 ) باخه ، كشف . سنگپشت . ( 22 ) يعنى : پژهان .