فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٧
بالال
دف و سنج مىآيد .
بيدمال
بيدمال
- يعنى جلا دادن شمشير و خنجر و غيرهما بماليدن چوب « 1 » بيدو غيره . مثالش امير خسرو گويد :
بيت
بين مدح عادلى كه بعهدش ز ايمنى * آزاد بود تيغ چو سوسن ز بيدمال
برغول
برغول
- [ به راى مهمله و غين معجمه به وزن اسلوب ] در نسخهء وفائى آشى كه از گندم و جو نيم كوفته پزند « 2 » . مثالش شمس فخرى گويد :
شعر
مطلب مال و جاه و قانع « 3 » شو * به دو تا نان و كاسهء برغول
چند باشى براى شهوت و حرص * پاى بسته بطرهء مرغول
و بلغور نيز گويند . و جو و گندم نيم كوفته را نيز برغول گويند . مثالش حكاك گويد :
بيت « 4 »
آسياى صبوريم كه و را * گه ببر غول و گه بسرمه كنم
و در نسخهء ميرزا حلوائيست كه از آرد سازند و آن را افروشه نيز گويند . كذا فى المؤيد و الادات و [ بباى فارسى « 21 » ] نيز آمده .
بل
بل
- [ بكسر باء ] يعنى بهل و بگذار . مثالش حكيم سنائى گويد :
بيت
بل تا كف پاى تو ببوسيم * انگار كه مهر لالكائيم « 5 »
بدسكال
بدسكال
- يعنى بدگوى و بدانديش . مثالش حكيم فردوسى گويد :
شعر
يكى شربت آب از پس بدسكال * به از عمر هفتاد و هشتاد سال « 22 »
بشول
بشول
- [ بشين معجمه . به وزن رسول ] بمعنى گذارندهء كار باشد . و بمعنى بيننده و داننده نيز آمده . مثالش ابو شكور گويد :
بيت
كار بشولى كه خرد كيش شد * از سر تدبير و خرد بيش شد
و بمعنى امر بگذاردن كار و ديدن نيز آمده .
مثالش حكيم اسدى فرمايد :
بيت
نريمان ببد شاد و گفتا ممول * همى كارهاى دگر بر بشول
ممول ، يعنى درنگ مكن . و ازين بيت ابن يمين معنى برهم زدگى و پريشانى ظاهر مىشود :
شعر « 4 »
بيان طرهء تو كردمى و ليك دلم * ز بس بشول كه دارد بكنه آن نرسيد « 6 »
و بمعنى امر ببرهم زدن نيز آمده ، اثير الدين اخسيكتى « 7 » گويد :
بيت
بربند دست آسمان ، ببشول « 8 » بنگاه جهان * برزن زمين را بر زمان و انداز در قعر سقر
به شكل
به شكل
- [ بكسر به او كاف ] كژك كليدان « 9 » باشد ، يعنى آن چوبكى چند « 10 » كه در سوراخهاى كليدان افتد و به آن در بسته شود . و [ بفتح به او كاف ] نيز به نظر رسيده و در تحفة السعادة [ بضم باء و فتح شين ] آورده و بشبل را نيز به اين معنى آورده .
بالال
بالال
- [ به وزن پامال ] تير سقف خانه باشد . « 11 »
( 1 ) « س » : جوب . ( 2 ) « س » : پرند . ( 3 ) « س » ؛ « ن » : جاه قانع . ( 4 ) اين كلمه از « ن » است . ( 5 ) « س » : لايكانيم . ( 6 ) « ن » : نرسد . ( 7 ) « س » : اخسنكى . ( 8 ) « ش » : به بول . ( 9 ) « س » : كليد آن . ( 10 ) « س » : جوبكى . . . « ن » : چوبكهاى . ( 11 ) « ب » : سقف خانه ؛ « س » : تير سقف ( متن از « ن » است ) . ( 21 ) يعنى : پرغول . ( 22 ) اين بيت يا اندك تغييرى در بوستان سعدى نيز هست بدين‌گونه : دمى آب خوردن پس از بدسكال * به از عمر هفتاد و هشتاد سال