فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٥
بيدبرگ
برگ
برگ
- معروف « 21 » . و ديگر ساز مهمانى و اسباب و سامان مطلقا . مثال هر دو معنى شيخ سعدى گويد :
بيت
بهيكل قوى چون تناور درخت * و ليكن فرو مانده بىبرگ سخت
و خلاق المعانى نيز فرمايد :
شعر
دست از طلب مدار گرت برگ آن ره است * كان را كه توشه‌اى نه ز فقرست بينواست
بزشگ
بزشگ
- [ به زاى « 1 » تازى به وزن زرشگ ] طبيب باشد و او را بچشگ « 2 » نيز گويند . مثالش لبيبى گويد :
بيت
بر روى بزشگ زن ، مينديش * چون بود درست پيشيارت « 22 »
برتنگ
برتنگ
- « 3 » [ به راى مهمله و تاى قرشت .
به وزن فرسنگ ] نوار مانندى باشد كه از كرباس و غيره بر كودك پيچند . مثالش ركن الدين گويد :
ز دودمان جلال تو آسمان طفليست * فكنده دايهء صنعش ز كهكشان بر تنگ
و در فرهنگ بمعنى تنگ دوم باشد از تنگ اسب كه در زير گردن بندند و زبرتنگ نيز گويند .
مثال اين معنى شرف شفروه گويد :
شعر
يگران تراخم فلك زينست * طوقش كمر و مجره « 4 » بر تنگست
بكنگ
بكنگ
- [ بكاف تازى و نون به وزن درنگ ] حيوان دم بريده . كذا فى مؤيد الفضلا « 23 » .
باذارنگ
باذارنگ
- [ بذال معجمه و فتح راى مهمله و سكون نون ] همان بادرنگ « 5 » مرقوم يعنى ترنج
بشلنگ
بشلنگ
- [ بشين معجمه و لام به وزن نيرنگ ] قلعه‌ايست در هند . حكيم عنصرى گويد :
شعر
بكوه ساوه « 6 » ز تو مرگ بر نخواهد گشت * همى درآيد در روى تو از ان آژنگ
اگر نخواهى بر دشت ساوه شو بنشين * و گر نخواهى در شو بقلعهء بشلنگ
و استاد فرخى نيز گويد :
شعر
آنكه زير سم اسبان سپه خرد بسود « 7 » * بزمانى در و ديوار حصار بشلنگ
بازرنگ
بازرنگ
- [ بزاى معجمه . به وزن بادرنگ ] سينه بند اطفال باشد . كذا فى التحفه . مثالش حكيم سوزنى گويد :
شعر
در كام ما « 8 » حلاوت شهد شهادتست * اى بيشريك شهد شهادت مكن شرنگ
در عمر خويش در تو نياورده‌ايم شك * در مهد بسته‌اند برين گونه بازرنگ
و در فرهنگ بمعنى سينه‌بند زنان آورده كه پستان در آن نهند و بر پشت گره زنند تا پستان « 9 » بزرگ نشود .
بيدبرگ
بيدبرگ
- قسمى از اقسام پيكان تير باشد كه برگ بيد را ماند . مثالش شهنامه :
بيت
يكى بيد برگى « 10 » نشانده به تير * كه از سهم او تير چرخست پير
و خواجه نيز گويد :
بيت
ز تركش كرد بيرون شاهزاده * چو « 11 » آتش بيد برگى آب داده
( 1 ) « س » : به راى . ( 2 ) « ب » : به خشك : « ن » : به خشك : « س » : به خشك ؛ ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 3 ) از اينجا تا پايان مطلب فقط در « ب » هست . ( 4 ) در اصل . مجره » . ( 5 ) « س » : بادنك . ( 6 ) « س » « ن » : بكوه و ساده ( متن از « ب » است ) . ( 7 ) « س » : بسوز . ( 8 ) « س » : با : . ( 9 ) « ب » : كه پستان ؛ « س » : تابستان . ( 10 ) « س » : بيد برگ . ( 11 ) « ب » : چه ؛ « س » : جو . ( 21 ) يعنى ورق درختان . ( 22 ) پيشيار قاروره . ( 23 ) بگنك نيز به اين معنى است .