فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٠

بلوك

دنبال ] فرياد و غوغا باشد كه بيك‌بار برآيد و بلغاق نيز گويند . مثالش امير خسرو گويد :

نظم

بگيتى گشت بلغاكى پديدار * كه مردم در زمين در رفت چون مار

و ابن يمين نيز فرمايد :

بيت

مرا چون زلف تو تشويش از آنست * كه چشمت در جهان افكند بلغاك

بلكك

- [ به لام و كاف تازى به وزن امشب ] آب نيم گرم باشد . و بلكل نيز به اين معنى است .

بسدك

- [ بفتح باء و سين مهمله ] در نسخهء ميرزا بمعنى دستهء جو و گندم دروده باشد « 21 » .

بيسراك

- [ به سين و راى مهملتين . به وزن بيقرار ] در نسخهء ميرزا شتر بچهء « 1 » يك ساله و دو ساله باشد . مثالش استاد معزى گويد :

بيت

پيوسته از چشم و دلم در آب و آتش مىزنم * بر بىسرا كى محملم در كوه و صحرا گام زن

اما در نسخهء ديگر بمعنى شترى به نظر رسيده كه مادر او عربى باشد و پدرش دو كوهان « 2 » و در شرف نامه « 3 » بمعنى كرهء خر نيز آمده و بمعنى اول بسراك نيز گويند [ بحذف باء . به وزن امساك ] چنان كه « 4 » پور بهاى جامى مىگويد « 5 » :

بيت

شافى ز بهر كون تو ترتيب كرده‌ام * خرطوم پيل و گردن بسراك و دست لك « 22 »

بتوراك

- در فرهنگ بمعنى چاهى « 6 » باشد كه غله در آن پنهان كنند و مدفون سازند اما اشعار بحركتش نكرده « 23 » .

بگنك

- [ بكاف فارسى اول . به وزن مردك ] در فرهنگ بمعنى حيوان دم بريده باشد .

بوبك

- [ باى دوم نيز تازى . به وزن كوچك ] دختر دوشيزه را گويند .

بساك

- [ بسين مهمله . به وزن هلاك ] تاجى كه از رياحين ترتيب « 7 » كنند و در روز عشرت بر سر نهند . مثالش شمس فخرى گويد :

شعر

همچو خاك جناب شاه جهان * خاك پايت مراست تاج بساك

و استاد ابو الفرج نيز گويد :

شعر

همه اميدش آنكه خدمت او * بسرش بر نهد ز بخت بساك

بابك

- پدر باشد . مثالش شيخ سعدى گويد :

بيت

پسر گفتش اى بابك نام جوى * يكى مشكلت مىبپرسم بگوى

و پادشاه عظيم را نيز گويند و اردشير را از آن بابكان گويند « 24 » . كذا فى الشرفنامه .

برفنجك

- [ بفتح باء و فاء و جيم و سكون راى مهمله و نون ] كابوس را گويند .

بكوك

- [ كاف اول نيز تازى . به وزن قبول ] نشانهء تير باشد .

بروشك « 8 »

- [ بفتح باء و شين معجمه و ضم راى مهمله ] خاك باشد . كذا فى التحفه .

بلوك

- [ به لام . به وزن قبول ] جامى باشد كه بدان شراب خورند . مثالش استاد عسجدى گويد :

بيت

مىگسار اندر بلوك شاهوار * خور بشادى روزگار نو بهار « 9 »

( 1 ) « س » : بجه . ( 2 ) « س » : در كاهان . ( 3 ) « س » : سرف نامه . ( 4 ) اصل ، چنانچه . ( 5 ) « س » : پور بها مىگويد ؛ « ب » : . . . گويد . ( 6 ) « س » : جاهى . ( 7 ) اين كلمه از « ن » است . ( 8 ) « س » : برشك . ( 9 ) « س » : . . . تو بهار ؛ « ب » : نوبهارى روزگار . ( 21 ) بسك نيز به اين معنى است . ( 22 ) لك ، مخفف لوك ، شتر . ( 23 ) در برهان بفتح اول است . ( 24 ) اين سخن بر اساسى نيست . بابكان مركب است از كلمهء بابك كه اسم پدر اردشير است و « ان » كه علامت نسبت است