فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٩
بلغاك
بچرك
بچرك
- [ بجيم فارسى . به وزن مرفق ] سخره و فريب خورده باشد در شرفنامه ، اما در ادات الفضلا [ بكسر باء و جيم و سكون راء آمده ] .
بخرك
بخرك
- [ به خاء و راى مهمله . به وزن مردك « 1 » ] بادام كوهى باشد در نسخهء ميرزا . و [ بضم راء نيز آمده « 2 » ] .
بلكنجك
بلكنجك
- [ بضم باء و سكون لام و نون و فتح كاف و جيم ] چيزى طرفه باشد در نسخهء وفائى . مثالش شهيد گويد :
شعر
اى صورت تو چو صورت كاونجك * هستى تو به چشم هر كسى بلكنجك
و در نسخهء ديگر بولنجك و بوالكنجك و بولكنجك نيز به نظر رسيده .
بورك
بورك
- [ به راى مهمله . به وزن كوچك ] شتل « 3 » باشد . مثالش « 4 » فخر الدين هندوشاه گويد :
بيت
باهل بزم ده چون « 5 » دست بردى * نقود چرخ هشتم را ببورك
و اثير الدين [ اخسيكتى « 6 » ] نيز گويد :
نظم « 7 »
ندانم تو از وى چه « 8 » بردى و ليكن * كنار جهان پر گهر شد زبورك
و نيز بمعنى آن زنگار شكلى كه بر روى نان و امثال آن از كهنگى نشيند آمده . مثالش سراج الدين راجى در مذمت بخيل گويد :
شعر
تا تواند گفت نان را مىخورم با « 9 » نانخورش * مىگذارد تا بر آن از كهنگى بورك فتد
- و ديگر نام آشى است كه از آرد پزند .
مثالش شيخ بسحاق اطعمه « 7 » گويد :
شعر
قدح پر بور كست و قليه اندك * چه « 8 » بودى گر چو « 10 » بورك قليه « 11 » بودى
و در فرهنگ بمعنى زنگار شكلى كه بر نان نشيند
بوزك
بوزك
[ بفتح باء و زاى معجمه ] آمده و اين صحيح است ، اما در تحفه و نسخهء ميرزا و ديگر نسخ بعنوانى آمده كه مرقوم شد پس « 12 » بنا بر اين در بيت سراج الدين [ بفتح با و زاى معجمه ] بايد خواند .
بيوك
بيوك
- [ به وزن بتوك ] عروس باشد .
مثالش استاد رودكى گويد :
شعر
بس عزيزم بس گرامى شاد باش * اندرين خانه بسان نو بيوك
و فخر گرگانى نيز گويد :
شعر
همه ساله عروسى كرد شهر و * بيوكش و يسه و داماد و يرو
و در بعض نسخ [ بكاف فارسى « 21 » ] نيز آمده .
بوك
بوك
- [ به وزن دوك ] يعنى باشد كه ، به عربى عسى و لعل گويند . مثالش حكيم انورى گويد :
شعر
به ياد بوك و مگر چند « 13 » سال بردارم * مرا خداى ندادست زندگانى نوح « 22 »
بتخاك
بتخاك
- [ بتاى قرشت و خاى « 14 » معجمه به وزن دنبال ] نام موضعيست نزديك كابل كذا فى الشرفنامه .
برندك
برندك
- [ بفتح باء و راء « 15 » و دال مهملتين و سكون نون ] پشته و كوه خرد باشد . كذا فى - المؤيد .
بلغاك
بلغاك
- [ بلام و غين معجمه « 7 » ، به وزن
( 1 ) « ش » : مردمك . ( 2 ) عبارت اخير فقط در « ب » هست و در برهان قاطع نيز به وزن اردك ضبط شده است . ( 3 ) « ش » : شل . ( 4 ) اين كلمه از « ن » و « ب » است . ( 5 ) « س » : جون . ( 6 ) كلمه از فرهنگ جهانگيرى است . ( 7 ) اين كلمه از « ن » است . ( 8 ) « س » : جه . ( 9 ) اصل : بى ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 10 ) « س » : جو ؛ « ب » : چه . ( 11 ) « س » : قلبه . ( 12 ) « س » : بس . ( 13 ) « س » : جند . ( 14 ) « س » : جاى . ( 15 ) « س » « ن » : راى . ( 21 ) يعنى : بيوگ . ( 22 ) در جهانگيرى اين بيت انورى آمده است : بر بوك و مگر عمر گرامى مگذار * خود محنت ما جمله زبوك و مگر آمد