فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٨
بغياز
بيت
عدو شكارى كز دست و بازوى خصمش * كند هميشه نجار حادثات بغاز
و نيز چوبى را گويند كه كفشگران در پس قالب نهند به جهت « 1 » اندام كفش « 2 » .
بدپوز
بدپوز
- [ بدال مهمله و باى فارسى .
به وزن و معنى همان بتفوز مرقوم ] و در فرهنگ
بدفوز
بدفوز
[ بفاء ] آمده . مثالش مولوى مثنوى فرمايد :
بيت
چنان باشد بيان نور ناطق * نه لب باشد نه آواز و نه بدفوز
بادبيز
بادبيز
- يعنى بادزن و به عربى مروحه گويند . مثال كمال خجندى فرمايد « 3 » :
بيت
بادبيزى كه كسى « 4 » بر من بيمار زند * از ضعيفى چو مگس باد برد پيكر من
بوز
بوز
- [ بفتح باء ] در فرهنگ بمعنى سبزى بود كه به جهت رطوبت بر چيزها نشيند چون نان و غيره و بوزك نيز گويند - و بمعنى زنبور سياه نيز آمده .
بيز
بيز
- بمعنى امر باشد ببيختن - و فاعل آن مثال معنى اول امير خسرو فرمايد :
بيت
بيزش اين سلك دراز فكر تيز * خوش تو قران نامهء سعدين بيز
مثال معنى دوم شيخ علىنقى گويد :
بيت
شب كه شد از تف هجران تو مىپندارى * هفت غربال فلك بر سرم « 5 » آتش بيزست
بگماز
بگماز
- [ بكاف فارسى و ميم به وزن پرواز ] .
شراب باشد . مثالش حكيم فردوسى فرمايد :
بيت
نوازندهء چنگ در چنگ چنگ * ز دل برده بگماز چون زنگ زنگ
و هم او فرمايد « 21 » :
شعر
به بگماز بنشست يك روز شاه * هميدون بزرگان ايران سپاه
و هم او گويد « 21 » :
نظم
تو با اين سواران بس ارجمند * بياراى دل را به بگماز چند
و در فرهنگ بمعنى پياله نيز آورده و اين بيت « 22 » به اين معنى انسب است چه « 6 » اخسيكتى نيز فرمايد مؤيد هر دو معنى :
بيت
اى مهر ضيابخش بر آ « 7 » از خاور * بگماز نشاط نوش بر روى قمر
اما صاحب شرفنامه و ميرزا ابراهيم بمعنى غم و اندوه و مهمانى آورده‌اند و اين خلاف جمهور است .
بغياز
بغياز
- [ بغين معجمه و ياى حطى به وزن انباز ] شاگردانه باشد . شمس فخرى گويد :
نظم « 8 »
بهر طريق كه خواهى هميشه مال دهد « 9 » * ببخشش و بصله ، خير و صدقه و بغياز
و فغياز و برمغاز نيز به اين معنى آمده .
( 1 ) اين كلمه در « س » نيامده است . ( 2 ) « ن » در اينجا افزوده است : و نجاران نيز در ميان چوب ديگر نهد در رقت شكافتن . ( 3 ) « س » : مثالش خجند فرمايد . ( متن از « ب » است ) . ( 4 ) « س » : كنى . ( 5 ) « س » : برسد . ( 6 ) « س » : جه . ( 7 ) « س » : ترا . ( متن از « ب » است ) . ( 8 ) اين كلمه از « ن » است . ( 9 ) « س » : دهر . ( 21 ) يعنى : فردوسى . ( 22 ) يعنى بيت اخير فردوسى .