فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٦

بتاوار

شعر

هنوز پيشرو « 1 » روسيان بطوع نكرد « 2 » * ركاب او را نيكو بدست خويش بشار

و مسعود سعد بمعنى كوفته شده و وامانده و گرفتار و پابند آورده چند جا ، از آن جمله گفته :

شعر

گردد در برها دمها خبه * ماند در تنها جانها بشار

و ديگر گفته « 21 » :

شعر

امروز بت‌پرستان هستند بيگمان * در بيشه‌ها خزيده و در غارها بشار

و امير خسرو نيز گويد :

شعر

هر ضعيفى كى جهد از پاى بند آب و گل * پيل بيچاره شود چون درو حل گردد بشار

اما صاحب تحفه و شمس فخرى بمعنى نثار آورده‌اند و شمس فخرى مؤيد اين معنى گفته :

بيت

بشير باد صبا مژدهء گل آورده است * همى فشاند در پايش ابر و شاخ بشار

باستار و بيستار

- يعنى فلان و به همان .

مثالش هم او فرمايد « 22 » :

شعر

با وجودت از شهان باستان * بر زبان نارد فلك جز باستار

بتيار

- [ بتاى قرشت و ياى حطى به وزن اسرار ] رنج و مشقت باشد . چنان كه « 3 » استاد ابو الفرج فرمايد :

شعر

به وزن عدلش ميزانهاى ظلم سبك * بعون رايش بتيارهاى دهر سليم

بيور

- [ به وزن زيور ] بمعنى ده هزار باشد مثالش حكيم فردوسى فرمايد :

شعر

كجا بيور از پهلوانى شمار * بود در زبان درى ده هزار

و بيوار نيز آمده در فرهنگ [ باضافهء الف ] و به اين بيت سراج سكزى متمسك شده :

شعر

از همت تو كى سزد آخر كه بنده را * هر سال عشر الف ز بيوار مىرسد

و نيز ضحاك را گويند : مثالش هم او فرمايد « 23 » :

بيت

نه من بيش دارم ز جمشيد فر * كه ببريد بيور ميانش به ار

و وجه تسميهء ضحاك به اين نام در بيورسب گذشت و در فرهنگ بمعنى گردكان و بادام و امثال آن كه مغزش ضايع شده باشد نيز آمده .

بادآور

- همان بادآورد مرقوم بهر دو معنى .

برزگر و برزه‌گر و برزيگر

- بمعنى مزارعست . مثال اول فخر گرگانى گويد :

بيت

عقل بود برزگر و تخم روح * آب دهش خضر و مسيحا و نوح

بتاوار

- [ بعد از باء تاى قرشت به وزن هوادار ] در فرهنگ بمعنى عاقبت باشد . مثالش منوچهرى گويد « 4 » :

( 1 ) « س » : پيش روى . ( 2 ) « س » : نكر . ( 3 ) اصل : چنانچه . ( 4 ) « ن » : عنصرى فرمايد ؛ « ب » « س » : عنصرى ولى شعر از منوچهرى است و در ضمن مسمط دوم وى آمده است . بديوان منوچهرى چاپ اول نگارنده ص 123 نگاه كنيد . ( 21 ) يعنى : مسعود سعد . ( 22 ) يعنى : شمس فخرى . ( 23 ) يعنى : فردوسى . چنان كه بشاهد لغت « ار » نيز آمده است .