فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣١

بيذ

باد به آنجا رسد .

- [ به سكون زاء و فتح خاء و كسر ميم ] يعنى كسى بطعنه شخصى را باز نمود و بطعنه حكايت او كرد .

- [ به خاء و فاء . به وزن بكشد ] يعنى عطسه كند و خفيدن عطسه كردن باشد .

مثالش منجيك فرمايد :

بيت

چون بخفذ صبح سعادت اثر * غاليه ساگردد باد سحر

كذا فى الادات . و [ به وزن بخورد ] بمعنى سرفه كند باشد .

- به وزن و معنى بنياد باشد . مثالش استاد فرالاوى فرمايد :

شعر

لاد را بر بناى محكم نه * كه نگهدار لاد بنلاذ است

كذا فى التحفه و در زفانگويا بمعنى پشتيبان آورده و اين بيت استاد رودكى را « 1 » مؤيد قول خود آورده :

بيت

بنلاذ تو شد تربيت خواجه و ليك * بنلاذ تو سست همچو بنياد تو باد

و بنداذ نيز به اين معنى است .

- [ به خاء و جيم به وزن بخشد ] ريم آهن را گويند . مثالش شمس فخرى گويد :

بيت

گر آهنگران شكر جود تو گويند * بكوره درون « 2 » زر شود جمله بخجد

- [ به جيم فارسى . به وزن شكيبد ] يعنى ساز كار مىكند . مثالش استاد دقيقى گويد :

بيت

كنون رزم گردان بسيجذ همى * سر از راى و تدبير پيچذ همى

- [ بباى حطى و سين مهمله . به وزن فروشد ] يعنى طمع كند و اميد دارد . مثالش حكيم عنصرى فرمايد :

شعر

نكند ميل بيهنر بهنر * كه بيوسد ز زهر ، طعم شكر

- [ بخاى معجمه و سين مهمله به وزن برچيد ] يعنى گداخت و پژمرد و فراهم آمد و از تبش آتش چين چين شد .

- چند معنى دارد : اول درخت معروف دوم بمعنى باشيد بود . چنان كه حكيم فردوسى فرمايد :

بيت

ميان بسته داريد و بيدار بيد * همه در پناه جهاندار بيد

سوم نام ديويست مازندرانى . مثالش هم او « 21 » گويد :

بيت

بدريد پهلوى ديو سپيد * جگرگاه اولاد و غندى و بيد

چهارم مترادف باد باشد گويند بادوبيد يعنى بيهوده و ناسودمند . هم او گويد « 21 » :

بيت

كه بهرام دادش بايران نويد * سخن گفتن او شود باد و بيد

پنجم كرمكى باشد كه در پشمينه افتد و آن را بيو نيز گويند . مثالش « 3 » مظفر هروى گويد :

( 1 ) « را » در نسخهء « س » نيست . ( 2 ) « س » : درو . ( 3 ) « س » : ميانش . ( 21 ) يعنى : فردوسى .