فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٢
النى
آى
آى
- [ بمد ] بمعنى آمدن باشد و بمعنى امر بآمدن نيز آمده . مثال اول خلاق المعانى گويد :
بيت
باقتضاى ارادت نهاد حكم خداى * اساس مصلحت روزگار برشو و آى
مثال معنى دوم لامعى جرجانى گويد « 1 » :
شعر
همه شب در جناح و قلب لشكر * رو و آى و بر و آر و ده و گير
و از بيت اول اين معنى نيز مستنبط مىشود .
آشفتى
آشفتى
- يعنى برهم زده و پريشان شدى و ساختى مثال معنى اول شيخ سعدى گويد :
شعر
اگر خود هفت سبع از بر بخوانى * چو آشفتى الف بى تى ندانى
و آشوفتى [ بزيادهء واو ] نيز گويند . مثالش هم او گويد :
شعر
چو زنبور خانه در آشوفتى * گريز از محلت كه گرم اوفتى
ايشى
ايشى
- [ بكسر همزه و شين معجمه ] اسمى است كه در وقت مدح زنان اطلاق كنند . چون بىبى كه به عربى ستى گويند . مثالش انورى فرمايد « 2 » از زبان دختر تاج غمراد ، كه مهجوى اوست ، بخرزهء قاضى كيرنگ :
شعر
بنده ايشى دعا همى گويد * بدعاى شبت همى جويد
كذا فى الفرهنگ .
ايدرى
ايدرى
- [ بذال و راى مهملتين . به وزن مىدرى ] يعنى اينجائى . مثالش ناصر خسرو گويد :
شعر
مرا گفت اينجا غريبست جانت * به دو كن عنايت كه تنت ايدريست
اندرباى
اندرباى
- در بايست و ضرورى و حاجت باشد . مثالش فرخى « 3 » گويد :
شعر
زهى تن هنر و چشم نيكنامى را * چو روح درخور و « 4 » همچون دو ديده اندر باى
و بمعنى نگون آويخته نيز آمده و اندرواى نيز گويند .
ارمغانى
ارمغانى
- يعنى راه آورد كه به عربى عراضه گويند . مثالش خلاق المعانى گويد :
شعر
چو فكرت بمعراج معنى خرامد * همه حور عين آورد ارمغانى
آبى
آبى
- بمعنى به باشد . مثالش حكيم سنائى « 5 » فرمايد :
بيت
چرا بر يك زمين چندين نبات مختلف رويد * ز نخل و نار و سيب و بيد « 6 » چون آبى و چون زيتون
و بمعنى قسمتى از انگور نيز آمده و بمعنى رنگى مشهور نيز آمده .
النى
النى
- [ به وزن يخنى ] در تحفة السعادة بمعنى چوب بازوى در باشد . « 7 »
( 1 ) « س » : . . . دوم را جرجانى ؛ « الف » : . . . دوم لامعى جرجانى . ( 2 ) بجز « ن » : انورى گويد . ( 3 ) « ب » : شمس فخرى . ولى بيت شاهد در ديوان فرخى ص 373 چاپ نگارنده آمده و مصراع دوم آن نيز بار ديگر در صفحهء » 385 از چاپ مذكور بدين صورت آمده است : ايا جمال جهان را و عز دولت را - چو روح دد خور . . . ( 4 ) « الف » و « س » در خور همچون . ( 5 ) « س » ، « الف » : ثنائى ( 6 ) بجز « ب » : بيد و چون . ( 7 ) « س » : بازوى باشد .