فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٩٩

آليزنده

شعر

هر كه با بندگان شاه جهان * دارد اخلاص و نيت ويژه

پير گردد ولى يقين نبود * در جهان رنگ مويش آميژه

و به زاى تازى « 21 » نيز آمده « 1 » و بزاى تازى « 2 » اصحست - و بمعنى آميخته نيز آمده چنان كه حكيم سنائى گويد :

شعر

گرد كرده بسى سخن ريزه * نيك و بد خيره در هم آميزه

و آميغه نيز به اين معنى آورده :

« 1 »

استيزه

. جنگ و خصومت بود - و بمعنى لجاج نيز آمده .

اسكره

- [ بضم همزه و فتح كاف و راى مهملهء مشدد ] كاسه باشد . مثالش مولوى معنوى فرمايد « 3 » شعر

بحر را پيمود هيچ اسكره‌اى * شير را برداشت هرگز بره‌اى

اشكوه

- [ بضم همزه ] بمعنى حشمت و شكوه بود . مثالش هم او « 22 » . گويد :

بيت

صدق موسى بر عصا و كوه زد * بلكه بر درياى پر اشكوه زد

اسكيزه

- [ بكسر همزه و كاف و فتح زاى تازى و سكون سين مهمله ] بمعنى جست و خيز باشد .

هم او گويد « 2 » :

شعر

چونكه مستغنى شد آن طاغى شود * خر چو بار انداخت اسكيزه كند

آشفته

- يعنى بهم بر آمده از پريشانى و تشويش . مثالش شيخ سعدى گويد :

شعر

پدر گفتش اى نازنين چهر من * چه دارى دل آشفته در مهر من

و آشوفته [ بزيادهء واو ] نيز آمده .

انجيده

- [ به وزن رنجيده ] گند ناى كوهى « 4 » است . كذا فى الاختيارات و بمعنى ريزه ريزه كرده نيز آمده چنان كه شيخ نظامى گويد :

بيت

زمين « 5 » خسته از خون انجيدگان * هوا بسته از آه رنجيدگان

و بمعنى كشيده نيز آمده .

آتش‌زنه

- بمعنى چخماخ باشد . مثالش شمس فخرى گويد :

شعر

آتش زنه و سنگ شبانان شما را * از اطلس افلاك دهد چرخ برين خف

معنى خف بعد از اين مىآيد « 23 » .

اسغرنه

- [ بضم همزه و غين معجمه و فتح نون ] همان اسغر كه گذشت .

اژه

- [ بفتح همزه و زاى فارسى ] در فرهنگ بمعنى آهك باشد .

آغنده

- [ بغين معجمه ، به وزن و معنى آگنده باشد ] يعنى پر كرده « 6 » . مثالش امير خسرو « 7 » گويد :

بيت

دل ز مهر « 8 » جهانيان كنده * زانكه از ياد دوست آغنده

آليزنده

- [ بمد الف و كسر لام و فتح زاى هوز و دال مهمله و سكون نون ] يعنى جهنده و بدخويى كننده و بر استروخر « 9 » بيشتر اطلاق كنند

( 1 ) « ن » از اينجا تا پايان مطلب را ندارد و « الف » در حاشيه دارد . ( 2 ) « س » : به راى . ( 3 ) « ب » . . . مولوى گويد ؛ « الف » « س » : مثالش مولوى معنوى ( متن از « ن » است ) . ( 4 ) « س » : كوئى . ( 5 ) « الف » : زهى ؛ « س » ( در متن ) : زهى ( در حاشيه ) : به زمين . ( 6 ) « الف » « ن » : . . . معنى آگنده باشد ، « س » : . . . معنى آگنده . ( متن از « ب » است ) . ( 7 ) « س » : خسرو . ( 8 ) « س » : و از . ( 9 ) « وخر » در « الف » نيست . ( 21 ) يعنى : آميزه . ( 22 ) يعنى : مولوى . ( 23 ) خف ، مرخ ، گياهى نرم كه زود آتش در آن گيرد ، ركوى نيم سوخته .