فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٩٢
اواره
اشكنه
اشكنه
- [ بكسر همزه ] بسه معنى آمده :
اول چين و شكن باشد . مثالش امير خسرو گويد :
شعر
فتنه رخش نرگس بيمار هم * اشكنهء زلف بخروار هم
و در فرهنگ بمعنى نوائى و لحنى نيز آورده و به اين بيت منوچهرى متمسك شده :
شعر
مطربان ساعت بساعت در نواى « 1 » زير و بم * گاه سروستان زنند امروز و گاهى « 2 » اشكنه
و بمعنى تريد « 3 » نيز آمده . مؤيد اين معنى بسحق اطمعه گويد :
شعر
بر يمينت چه بود اشكنه و بورانى « 4 » * بر يسارت چون بود نان و پنير و ريچار
الفخته
الفخته
- [ بلام و فاء و خاى معجمه به وزن پرورده ] اندوخته باشد . مثالش شمس فخرى گويد :
تا جهان باشد بمان كز اصطناع * نام نيكو در جهان الفخته‌اى
و امير خسرو نيز فرمايد :
بيت
غزى كوى بغارت ببندد ميان * در الفختهء خويش بيند زيان
آبشتنگاه
آبشتنگاه
- [ بمد الف و كسر باء و سكون شين معجمه و نون و فتح تاء ] متوضاء باشد . مثالش قريع الدهر گويد « 5 » :
بيت « 6 »
نه همى باز شناسند عبير از سرگين * نه گلستان بشناسند ز آبشتنگاه
و در تحفه آبشگاه نيز به اين معنى آمده .
آلغونه
آلغونه
- [ بغين معجمه . به وزن آزموده ] گلگونه باشد . مثالش شمس فخرى فرمايد :
شعر
رخسار روزگارت بادا هميشه گلگون * ز آن‌سان كه روى خوبان از لون آلغونه
آكنده
آكنده
- [ بكاف تازى . به وزن تابنده ] و بضم كاف نيز آمده . اصطبل باشد يعنى طويله .
مثالش ابو العباس فرمايد :
شعر
روز بآكنده شدم يافتم * آخر چون پاتلهء « 7 » سفلگان
و در فرهنگ بكاف فارسى آورده « 8 » و اندك تأملى درين مىرود .
اشكوخيده
اشكوخيده
- [ بفتح همزه و كسر خاى معجمه ] يعنى لغزيده و افتاده مطلقا . مثالش سراج الدين راجى گويد :
بيت
بسكه اشكوخيده از مستى به راه * ناگهان افتاده اندر قعر چاه
و [ بمد « 21 » ] نيز آمده چنان كه رودكى گويد :
شعر
چون بگردد پاى او از ناى دان « 22 » * آشكوخيده بماند همچنان
اواره
اواره
- « 9 » [ به وزن ستاره ] ديوان حكم باشد يعنى بارگاه . مثالش شهيد فرمايد :
بيت
همى فزونى جويد او اره بر افلاك * كه تو بطالع ميمون در آن نهادى پاى
( 1 ) « س » « الف » : در نوائى . ( در ديوان منوچهرى : بر نواى ) . ( 2 ) « س » : امروز گاهى . ( 3 ) « الف » : تدبير . ( 4 ) « الف » « س » : اشكنه بورانى ( بدون واو ) ( متن از « ن » است ) . ( 5 ) « س » « الف » : فريد الدهر ؛ « ن » : قريع الدهر فرمايد ، ( متن از « ب » است ) . ( 6 ) اين كلمه از « الف » است . ( 7 ) « س » : پايله . ( 8 ) از اين پس در « ن » نيست و « الف » در حاشيه دارد . ( 9 ) اين لغت در « ن » و « ب » نيست و « الف » در حاشيه دارد . ( 21 ) يعنى آشكوخيده . ( 22 ) ظاهرا : ناودان ، چنان كه در كتب ديگرست . يعنى : آگنده .