خزائن الملوك ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٢٢
چهارم ابطى
و اگر ماده ردى باشد واجب آنست كه همان رگ سابق بكشايند اگر ممكن باشد و الا رگ ديگر از همان عضو مفصود متورم بكشايند خواه ماده در انصباب باشد و خواه از انصباب ايستاده زيرا كه انصراف اين‌چنين مادهء موذى از عضو متورم بجانب ديگر موجب فساد و هلاكتست چنانچه قرشى در شرح قانون حكايتى نوشته بلدهء دمشق را حاصل آنكه وقت تورم عضو مفصود بلا تحقيق ماده مرتكب فصد مخالف نشوند و آنجا كه ماده از رداءت سليم و از انصباب بازمانده باشد در انجا هم تنقيه از همان عضو مفصود متورم بايد كرد كما هو ضابطة كلية فى تنقية المادة المنقطعة الانصباب و هركه افزونى اخلاط داشته باشد و او را فصد كنند و خون از مقدار بايست كمتر گيرند و فصد مذكور بنا بر تحريك مواد موجب حمى و ديگر فساد گردد تدبير جليل القدر براى تدارك آن تكرار فصدست و خون زائد برآوردن پس اگر كفايت كرد فبها و الا حسب غلبهء خلط باقى باستفراغ آن خلط بايد پرداخت و اگر بعد از فصد وجعى در جانب راست احساس شود بنوشيدن يك فنجان آب گرم رفع آن كنند و كسى را كه بعد از فصد غشى طارى شود روغن گل و ايارج فيقرا بپر مرغ آلوده در حلقش درآورده قى آورند و فوائح طيبه ببويانند و گلاب و آب سرد بر روى و سينهء او بپاشند و ميان انگشت ابهام و سبابهء او را بمالند و بيفشارند به حدى كه از الم آن ايذا يابد و اگر اين شخص محرورى مزاج باشد شربت صندل يا شربت سيب يا شربت بهى در گلاب حل كرده وجور نمايند و اگر بارد المزاج باشد دواء المسك حلو در گلاب حل كرده وجور سازند و چون اين قواعد متذكرهء بالا وضوح يافت اكنون
بايد دانست كه آورده كه از آورده از دست شش ست
بايد دانست كه آورده كه از آورده از دست شش ست
اول قيفال
اول قيفال
كه به فارسى سررو و سرارو نامند و آن وريدىست كه ظاهر مىشود در باطن مرفق ما بين فوق انسى ساعد جانب وحشى آن و شعبهء كتفيست بالاتفاق و فصد آن باخراج خون سرد گردن مخصوص‌ست و نافع صداع دموى و سرسام دموى و رمد و خناق و ذيحه و آماس زبان و ريشهاى دهان و وجع الاذن و رعاف و غيرهاست
دوم اكحل
دوم اكحل
كه بتازى نهر البدن و بپارسى هفت اندام نامند و آن وريدىست كه ظاهر مىشود از وسط انسى ساعد مائلة باعلاى آن و مركب‌ست از قيفال و باسليق و فصد او به تنقيهء خون از تمام بدن عام النفع‌ست و دافع صداع نزلى و ذات الصدر و ماليخوليا و غيرهاست
سوم باسليق
سوم باسليق
و آن وريدىست كه ظاهر مىشود دون اكحل از وسط انسى ساعد مائلة باسفل و فصد آن تنقيهء خون از ما تحت گردن مىكند و نافع ذات الريه و ذات الجنب و ورم معده و ورم و الم و سدهء كبد و ورم طحال و بواسير و ورم مقعد و ورم رحم و غيرهاست
چهارم ابطى
چهارم ابطى
و آن وريدىست كه موضوع‌ست بر جانب وحشى از مرفق محاذى بابط و شعبهء باسليق‌ست و او را باسليق ابطى گويند و فصد آن در حكم باسليق‌ست و در وجع دموى قلب و شوصه