خزائن الملوك ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣١٨
سادس در كيفيت فصد كه جهت اماله كنند
خون غالب قبل از نضج فصد كنند جائزست و نفع تمام دارد و اگر حمّى مع تشنج عارض شود فصد قليل جائزست به شرطى كه تشنج رطب از غلبهء خون باشد و الا در تشنج يابس و تشنج بلغمى فصد منع‌ست و در حمّى دموى غير عفنى يعنى سونوخس و در حمّى دموى عفنى يعنى مطبقه اگر علامات غلبهء خون مثل حمرت و غلظت قاروره و عظم نبض و انتفاخ سحنه برنگ سرخ پديد باشد فصد واجب‌ست و مىبايد كه در خلاى معده كنند و باخراج خون مبالغه نمايند به حدى كه اعتدال در كميت آن بظهور آيد و درين حميات تقديم و تعجيل فصد اوليست و اگر اتفاق نيفتد هروقت كه باشد وقت فصدست به شرط مراعات قوت و مراعات اسبابى كه وجود يا عدم آن در اخراج خون لا بدست و اين راى مختار جالينوس‌ست و شيخ الرئيس و اكثر حذاقين بر همين‌اند و اگر قاروره رقيق نارى و نبض ضعيف و سحنه هم از ابتداى مرض در انخراط بود فصد جائز نيست اما آنجا كه سبب رقت قاروره سده باشد و سحنه به حال بود و تپ مطبقه با غلبهء خون باشد فصد واجب ست و حامله و طامثه را نزد جمهور فصد منع‌ست و صاحب كامل گفته كه وقت ضرورت قويه حامله را فصد و مسهل در ماه پنجم و ششم حمل جائزست و قبل و بعد آن جائز نيست
رابع در چگونگى احوال تضييق و توسيع فصد
رابع در چگونگى احوال تضييق و توسيع فصد
اطبا گفته‌اند كه براى صحيحان جهت حفظ صحت وقت ضرورت فصد ضيق بحفظ قوت احوطست و وسيع به تنقيه و اشخاص سمين لحيم را و كسى را كه مادهء سوداوى يا غليظ داشته باشد فصد وسيع واجب‌ست و همچنين در فصل شتا و اشخاص قضيف البدن را و كسى را كه خوف غشى باشد و كسى را كه امالهء محض ملحوظ بود فصد ضيق بايد كرد و موسوس و مجنون را فصد ضيق باعتدال كنند و هنگام شب وقت نوم تام و همچنين ترسان از الم مبضع را
خامس در موانع فصد
خامس در موانع فصد
اطبا گفته‌اند كه صاحب مزاج شديد البرد و بلد شديد البرد و صاحب سن قاصر از چهارده ساله و سن شيخوخت و صاحب قضيف بدن و منخرط السحنه و سمين مفرط شحيم و صاحب تخلخل بدن و سفيد بدن مترهل و زرد بدن عديم الدم و طول مرض كشيده و صاحب تخمه و صاحب معدهء ذكى الحس و كثير التولد مرار و ضعيف المعده و سهل القبول مر فضول وارده را فصد منع‌ست و همچنين در حالت امتلاى معده از طعام و امتلاى امعا از ثفل و بعد استحمام محلل و بعد سخونت آتش و عقب جماع فصد كردن منع‌ست و در وجع شديد هم فصد منع‌ست اما هرگاه خوف آن باشد كه وجع محدث ورم مىشود در عضوى شريف يا در عضوى رئيس يا در عضوى كه مجاور اعضاى شريفست و يا وجع بسبب اعضاى باطنه باشد چون ذات الجنب و ذات الريه و غيره درين وقت حسب رخصت اطبا بشرائط موصوفه فصد رگ زدن رواست
سادس در كيفيت فصد كه جهت اماله كنند
سادس در كيفيت فصد كه جهت اماله كنند
اطبا گفته‌اند كه هرگاه بنا بر حبس خون ؟ ؟ ؟ الدم و رعاف و نفث الدم و طمث و قى الدم و بعضى جراحات را فصد كنند بايد كه به شرط سه امور كرده شود