خزائن الملوك ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٩٦
خامس در شرائط متعلقهء مسهل كه خورندهء مسهل را احتياط آنها ضرور است
به آب سرد بايد خورانيد و گفته‌اند كه گرمى مطبوخ مسهل هم ميانه يعنى فاتر مىبايد و آنجا كه حب مسهل به كار برند اگر مقصود تنقيهء راس بود فقط همان كافىست محتاج باعانت نيست اما بايد كه اين حب كبار و نيم خشك باشد و اگر مقصود تنقيهء مفاصل باشد اعانت مطبوخ لازم‌ست و مىبايد كه چون حب مسهل بمطبوخ مسهل خورانند مطبوخ متجانس حب باشد چنانچه حب مسهل صفرا بطبيخ هليلج و طبيخ شاهتره و حب مسهل سودا بطبيخ افتيمون و بسفايج و نحو آن و حب مسهل بلغم بطبيخ قنطوريون و مانند آن و طريق باهم خورانيدن حب و مطبوخ آنست كه نخستين حب مسهل خورانند و هرگاه حب آغاز در عمل نمايد انگاه مطبوخ نوشانند و حبى كه با مطبوخ دهند بايد كه خرد و قريب العهد ساخته باشند تا زود منحل شود و قوت آن بسرعت به محل مقصود رسد
خامس در شرائط متعلقهء مسهل كه خورندهء مسهل را احتياط آنها ضرور است
خامس در شرائط متعلقهء مسهل كه خورندهء مسهل را احتياط آنها ضرور است
بدانند كه پيش از خوردن مسهل از طعام و شراب ردى الكيموس و اشياى مضعف معده و كبد و امعا و گرسنگى و رنج و جماع سه شبانه‌روز احتراز لازم دانند و غذاى مفتح سدد و مصفى خلط و مخرج ثفل خشك تناول كنند و بعد از مسهل نيز سه شبانه‌روز از غذاى ردى الكيموس و رنج و مضعفات بدنيه و شراب و مستى و عوارض نفسانى چون هم و غم و غضب و نحو آن و جماع و حركات قويه و هوا خود را نگاه دارند و غذاى سبك و لطيف موافق مزاج به كار برند كه تن را به زمين شارزده تشبيه داده‌اند و اهل تنعم نازك مزاج را سه هفته احتما لازم‌ست و نوم بر مسهل قوى قبل از عمل آن جائزست و بر دواى ضعيف جائز نيست و هرگاه مسهل شروع به عمل كند خواب كردن منع‌ست خواه مسهل قوى باشد خواه ضعيف و هنگام نوشيدن مسهل منخرين را مسدود كرده بنوشند و اگر بيم قى باشد بازو به‌بندند و پس از تشرب مسهل تشميم روائح و فواكه طيبه چون سفرجل و سيب و نعناع و نحو آن مانع غثيان و قىست و اگر تفاح مز و سفرجل مز و رمان مز بخورند رواست كه منع قى و غثيان مىنمايد و براى تستر طعم حبوب مسهله را بعسل آلوده بلع كنند يا دهن را به آب مملو كرده بالاى آن حبوب انداخته فرو برند و تا فرو شدن دواى مسهل از معده ساكن بنشينند و هرگاه مسهل در معده قرار گيرد بايد كه مشى رقيق و يسير كرده باشند اما اگر دواى ضعيف باشد حركت كردن ضرور نيست و هركه حار مزاج باشد بايد كه قبل از شرب مسهل ماء الرمان بنوشد يا حصرميه بخورد جهت تسكين حرارت سيّما كه ضعيف التركيب و ضعيف المعده باشد و ديگر امزجه را مىبايد كه على الريق مسهل خورند و قبل از انفراغ عمل دواى مسهل چيزى نخورند و ننوشند اما اگر شخصى محرورى المزاج متحمل نباشد او را نان در آب انار يا شراب انگورى تر كرده بايد خورد و بايد كه در اثناى عمل مسهل استنجا به آب سرد نكنند الا محرورى را باك نيست و اگر از مرور مواد حاره حرقت مقعد پديد آيد استنجا بطبيخ خطمى كنند و ضعيف الشرح بعد استنجا بطبيخ خطمى نهند ؟ ؟ ؟ بروغن گل گرم كرده آلوده در مقعد بعد