خزائن الملوك ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧٢
هشتمى رعايت عضو
آنچه اطباى كبار مراعات مرعى داشتن مقرر فرمودهاند خلاصهء آنها رعايت يازده امورست
نخستين رعايت قوت
نخستين رعايت قوت
كه هرگاه قوت مريض ضعيف باشد و خلط بسيار دواى قوى كه تن را بيك بار پاك كند ندهند بلكه بدواى نرم و بكرات تنقيه نمايند و در اثناى هر استفراغ باغذيهء ملايم و لطيف حفظ قوت و اصلاح خلط همى كرده باشند و آنجا كه قوت مريض قوى باشد و خلط بد كثير بادويهء قويه و مرات كثيره تنقيه سازند و آنجا كه قوت مريض قوى باشد و خلط بد اندك بدواى موافق آن بيك بار تنقيه كنند و آنجا كه قوت مريض ضعيف باشد و خلط هم اندك بود شربتى و نقوعى لطيف كافىست
دومى رعايت مزاج
دومى رعايت مزاج
كه امزجهء حار يابس بالافراط و بارد بالافراط قليل الدم مانع استفراغ فصدست و نيز مسهل قوى و امزجهء حار رطب و بارد رطب بالاعتدال مجوز استفراغ مسهل و فصدست حسب حاجت
سومى رعايت سن
سومى رعايت سن
كه صبيان و مشايخ بواسطهء ضعف قوت و قلت خون لائق استفراغ فصد و نيز مسهل قوى نيستند و نزد بعض به شرط قوت فصد تا آخر عمر جائزست
چهارمى رعايت سحنه
چهارمى رعايت سحنه
كه اشخاص قضيف ضعيف و مخيح ؟ ؟ ؟ را فصد جائز نيست و مسهلات قويهء حاده هم مضرست خصوصا در امراض صدر و آلات تنفس و اگر حاجت افتد با ملينات و مسهلات لطيفهء معتدله و يا متوسطه تنقيه نمايند و افراط فربهى مانع استفراغ فصد و مسهلست
پنجمى رعايت عادت
پنجمى رعايت عادت
كه هران كسى كه معتاد بمسهل نباشد وقت ضرورت قويه نخستين بملينات خفيفه امتحان طبع او كنند و پس از ان بغايت احتياط بمسهل معمول مجرب بيغائله كار برآرند كه رعايت عادت از اهمترين امورست
ششمى رعايت بلده و فصل و هوا و وقت
ششمى رعايت بلده و فصل و هوا و وقت
كه در بلاد حاره و بارده بالافراط و فصل تابستان حار مفرط و زمستان بارد مفرط و اهويهء حار يابس بالافراط و بارد بالافراط و بست روز قبل از طلوع شعرى و بست روز بعد آن استفراغ فصد و مسهل و غير آن منعست
هفتمى رعايت اعراض لازمه
هفتمى رعايت اعراض لازمه
كه استعداد ذرب و سحج امعا و استعداد تشنج يابس مانع استفراغ مسهل و فصداند
هشتمى رعايت عضو
هشتمى رعايت عضو
صادق از جهت رياست و شرافت و ذكاوت و غير آن و از جهت استعمال ادويهء مخصوصه بهريك عضو كه از اعضاى رئيسه و شريفه و ذكى الحس استفراغ بدفعات و طول مدت ما بين استفراغات آنها بغايت احتراز به عمل بايد آورد و استفراغ فضول دماغى بشحم حنظل و صبر و اسطوخودوس و نحو آن و استفراغ فضول معده بطبيخ ورود افسنتين و هنگامى كه اخلاط داخل جرم معده باشد بايارج فيقرا و استفراغ فضول كبد باشياى لينه مانند آب لبلاب