خزائن الملوك ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٦
دومى علاج بالدواء
سابق باشند مثلا اگر بحران صحت در چهاردهم بوده بحران پس از ان هفت‌دهمست تا هفتدهم همان تدبيرى كه در زمان مرض به كار داشته‌اند بگذرانند و بعد از ان متجاوز شوند بقوىتر از ان مثلا اگر در زمان سابق غذا ماء الشعير بوده بماء الفروج و بالهاى آن تجاوز كنند و بعد از ان پهلوهاى فروج بر ان مزيد سازند و روز ديگر رانهاى فروج بيفزايند و روز ديگر كه روز هفتم از بحران صحت باشد فروج سالم را تناول كنند و در هر امر از امور انسانى چون كلام كردن و كتاب ديدن و نحو آن بتدريج سلوك نمايند و رياضت معتدل بتدريج ورزند تا كه حرارت غريزى افروزان شود و استشمام روائح طيبهء موافقه كنند و افراح و غنا و حمام يا اغتسال به آب گرم گزينند اما از مباشرت احتما دارند و اگر بحران اخفا داشته از اكنار غذا اجتناب واجب شناسند كه احتمال نكس علت‌ست و هرگاه براز مرارى يا مائل برنگ خلطى از اخلاط باشد يا شهوت ضعيف باشد درين حين براحت و تدابير موافق برفق حفظ قوت كنند و به مثل آب انارين و آلو با شيرخشت دفع مادهء مضعقه سازند و بمدرات خفيفه تصفيهء عروق نمايند و نيز ناقهين را از مصابرت بر عطش و جوع همچنانكه از تملى واجب‌ست حذر بايد كرد بسبب احتمال ضعف حرارت غريزى و اسخان غريبه و سقوط شهوت و نيز از استعمال مسخنات حذر لازم‌ست كه موجب دق و ذبول تواند شد و هرگاه ناقهين قوت و توانائى حركت در خود بينند بحمام معتدل الماء و الهواء روند و بسيار مكث نكنند و هرگاه كه احدى از ناقهين اشتهاى غذا داشته باشد و تناول نمايد ليكن بر بدن او چيزى نيفزايد دلالت دارد كه بدن از اخلاط پاك نيست پس به مثل مطبوخ فواكه و نقوع زردآلو با شيرخشت و ترنجبين تنقيه نمايند و يا هر روز از سكنجبين و گلاب هريك به قدر ده درم قرص طباشير ملين يك مثقال بدهند و غذاى ملين مانند مزورهء آلو و اسفاناخ بشيرهء مغز بادام و ماش مقشر به تمر هندى و روغن بادام بخورانند و اگر احدى از ناقهين را بعد از تنقيهء طبيعت نرم باشد و غذا را خوب هضم نكند و بر بدن آن چيزى نيفزايد و يا بعد از تناول غذا عرق مىكند تدبير آن تقليل غذاست و به قدر قوت هاضمه دادن و هر روز سكنجبين سفرجلى و گلاب از هريك ده درم نوشانيدن و زيرباج از لحم فروج مرتب ساخته عطا كردن و يا ديگر غذاى جيد الكيموس سهل الانهضام معتدل المقدار دادن مناسب باشد
دومى علاج بالدواء
دومى علاج بالدواء
يعنى استعمال ادويه و اين يا از داخل باشد كه تعديل مزاج تن كند يا تنقيه و تفتيح يا حبس و قبض يا خشونت و ملاست يا بالضد آن و يا از خارج باشد كه تعديل مزاج عضو خاص كند همچو طلا و ضماد و تكميد و تنطيل و مانند آن و يا منع احداث افزونى در تن كند چون دواى رادع و يا تنقيص