خزائن الملوك ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٧
سوم آنكه غذا مطابق فصول باشد
شيرين ساخته و بگلاب معطر كرده صفراوى مزاج را سودمند باشد و روائح طيبه استشمام كردن و صندل و گلاب بر سينه طلا كردن بهتر بود و اغذيهء باردهء رطبه مثل لحم خروس بچه بشيرهء غوره قتق داده و قليهء قرع ؟ ؟ ؟
مناسب باشد و اگر فرح و لذت مفرط بظهور انجامد بحقارت امور دنياوى و بىاعتبارى آن طبع را برانگيزانند و از تدبير مرقومه آنچه سبب زيادتى تفريح نشود به كار برند
اما متناولات و مشروبات موافق براى تحلل
اما متناولات و مشروبات موافق براى تحلل
نخستين متناولات اطبا مقرر كرده‌اند كه الصحة تحفظ بالمثل و مراد ازين صحت معتدلان‌ست نه صحت منحرفان مزاج
پس در غذا ضوابط چند بتوضيح آورده‌اند
پس در غذا ضوابط چند بتوضيح آورده‌اند
اول آنكه غذا بالمثل صحت باشد
اول آنكه غذا بالمثل صحت باشد
و اين لائق‌ست كه غذا جهت صحت حار رطب باشد كه فى الطبع شبيه بدن و موافق آن بود و درين صفت نان گندم جيد پاكيزه و گوشت و حلواى ملايم مزاج كه از شكر سفيد ساخته باشند و شيرينى ملايم مزاج و شراب حلو ريحانىست و از لحوم لحم بره و بزغاله و بز و گوسفند يك‌ساله و عجاجيل صغار و دجاج و قبائج و طيور خفيفه همه سريع الانهضام و موافق مزاج انسانيست و از حلواى شكرى مزاج بلغمى و سوداوى را قوى الحرارة و مزاج صفراوى را خفيف الحرارت موافق باشد و شراب ريحانى مقوى هاضمه باشتعال حرارت غريزى و موجب ترقيق غذا و تنفيذ آن در اعماق بدن و انتهاض اشتها و ادرار مرار و تلطيف بلغم و تسخين آن و تخضيب بدن و تحسين لون بتوليد خون طبعى مىباشد ليكن از مداومت و اكثار وى احتراز واجب‌ست كه ادمان آن مضعف دماغ و مفسد عقل و حواس و حس و حركت و موجب مرض رعشه است و مراد از شراب ريحانى شراب معتدل القوام شفاف اشقررنگ لذيذ طعم مائل بحلاوت يسيرهء خوشبوى متوسط در حداثت و عتاقت‌ست و از فواكه شبيه به غذا بقول جالينوس انجير پخته و انگور شيرين پخته است و در بعضى بلاد خرماى تر پخته هم شبيه بغذاست
دوم آنكه غذا مناسب مزاج باشد
دوم آنكه غذا مناسب مزاج باشد
پس مىبايد كه غذاى صفراوىمزاج مبرد و مرطب باشد مانند قليهء قرع و قثا و ماش سبز مقشر و نحو آن و كذلك حسب اشتها كه اگر در روزى بمرات اشتها غالب شود بخورد و غذاى بلغمى مزاج مسخن و ملطف بود همچو لحوم عصافير و قبائج مبزر بابازير حاره و نخوداب و اسفيدباجات لحوم آهو و بط فربه مطيب بتوابل حاره همچو دارچينى و زيره و نحو آن و غذاى سوداوى مزاج مسخن ضعيف و مرطب قوى باشد مانند مرقهء لحم الحملان سمين و اسفيدباج مرغ فربه و زردهء بيضهء نيم‌برشت
سوم آنكه غذا مطابق فصول باشد
سوم آنكه غذا مطابق فصول باشد
در كيفيت و كميت پس مىبايد كه غذا در ربيع و خريف معتدل بالفعل و القوه باشد و در صيف بارد بالفعل و القوه و در شتا حار بالفعل و القوه و ايضا در ربيع غذاى معتدل الكمية باشد و در خريف هم مثل آن و در صيف قليل المقدار و الطف