خزائن الملوك ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٨
در بيان نبض امراض
كثرت غذا نمىرسد
در بيان نبض غسل كرده
در بيان نبض غسل كرده
وقت غسل به آب گرم خاصه در حمام نبض عظيم و قوى و لين شود و بعده سريع گردد يا متواتر و اگر در حمام دير مكث كنند بسبب تحليل حرارت نبض ضعيف و بطى و متفاوت مىگردد و وقت غسل به آب سرد شديد البرد نبض صغير و متواتر شود و اگر برودت اندرون تن اثر نكند و به ظاهر تن سردى برسد و در باطن حرارت فراهم آيد نبض قوى و عظيم و سريع باشد
در بيان نبض غسل به آب معادن
در بيان نبض غسل به آب معادن
وقت غسل به آب معدن شبى و زاجى نبض صلب شود و وقت غسل به آب معدن كبريتى سريع گردد
در بيان نبض اوجاع
در بيان نبض اوجاع
در آغاز وجع نبض قوى و سريع و متواتر شود به شرطى كه وجع در ظاهر بود و اگر در باطن باشد هم در آغاز نبض صغير و ضعيف بود و هرگاه وجع بشدت گرايد نبض ضعيف و صغير و متواتر و سريع گردد و چون وجع در غايت صعوبت برسد و قوت ساقط گردد نبض دودى و نملى شود
در بيان نبض اورام
در بيان نبض اورام
وقت حدوث ورم حار نبض منشارى و سريع و متواتر باشد و اگر ورم رطب لين باشد نبض موجى بود و اگر ورم بارد باشد نبض بطى و متفاوت بود اما در ذات الجنب دموى نبض عظيم مائل بمنشاريت و در صفراوى سريع و متواتر باشد و در ورم ريه نبض موجى بود و در ورم حار معده و جگر نبض اكثر سريع و در ورم حار رحم نبض متواتر باشد
در بيان نبض امراض
در بيان نبض امراض
در سرسام دموى يعنى قرانيطس نبض عظيم و در سرسام صفراوى يعنى قرانيطس خالص نبض سريع باشد و در ليثرغس نبض ضعيف و متفاوت و بطى و موجى و جالينوس گفته كه گاه مىباشد در ليثرغس نبض مطرقى بسبب ضعف قوت و كثرت ماده و شدت تمديد آن اغشيه را و صلابت شريان و عجز قوت از تحريك آن و در صداع حار دموى و صفراوى نبض عظيم و سريع بود و در صداع بارد بلغمى نبض متفاوت و بطى و در بارد سوداوى بطى و رقيق و در مرض عشق نامنتظم بود و در ماليخوليا نبض صلب و مختلف بود اگر مادهء سودا در همگى بدن ما دون سر باشد و صلب و بطى و صغير و مختلف بود اگر مادهء سودا فقط در سر متمكن باشد و در لقوهء تمددى نبض صلب باشد و در استرخاى نبض متفاوت و در فالج نبض موجى و ضعيف و متفاوت و بطى مىباشد و در صرع بلغمى نبض متفاوت و بطى و در صرع سوداوى نبض صلب و صغير و در سكته نبض موجى باشد و متمدد و چون به طول زمان انجامد متواتر شود پس دودى پس نملى و در سبات نبض صغير و ضعيف و بطى و متفاوت گردد و در جمود نبض بطى و صلب و در تشنج نبض ممتد مىباشد نزد جالينوس و نزد صاحب كامل منشارى و در تمدد و كزاز نبض مانند تشنج بود مگر ظهور تمدد و تواتر زياده باشد و در حميات يوميه
نبض مائل بعظم و تواتر بود و در حمى عفنى اول نوبت نبض منخفض و صغير و سريع و مختلف باشد و در ميانهء تپ