فصول الأعراض ( شرح حدود الأمراض ) — الصفحة ٢١٤
صرع
قحف و جوهر دماغ يا از تورم و تزعزع آن و كذلك از اماس اغشيهء آن حادث گردد و تقدم اسباب بر ان عموما و امارات مخصوصه بهريكى كه در جايگاه خود مذكورست بر خصوصية سبب خصوصا گواهى دهد و بحرانى بيشتر در امراض حادهء عفنه در روز باجورى واقع شود و باشد كه بول رقيق و ابيض و صاف بود فائده در صداع شمى و سدى و دودى و عقب نومى شمى اگر از بوئيدن اشياء حاره طيبه باشند يا مشبه باشد علت حدوثش مجرد كيفيت باشد و اگر از رائحه مزابل و مستنقعات و حيوانات متعفنه بود بعفونت و غلظت و مزاحمة ثقل ابخره غليظهء ثقيله حادث شود و بالجمله تقدم سبب بر صداع شمى دلالت كند و سرى از احتباس اخلاط غليظه در آورده جوهر دماغ و شرائين آن يا در وريدها حجب داخليه يا در شريانات وى بمنصهء ظهور مىرسد و امتلا و ثقل و تمدد سردرد و تقدم راحت و سكون و كثرت اكل و ترك رياضت و استحكام دليل وىست و دودى از تولد دود در سر حادث شود و خارش شديد و نتن بينى و شدت مرض از حركت مريض يا تحريك سر بر ان شاهد باشد و پوشيده نماند كه تولد كرم در دماغ نادرست و محل تولدش على ما ذهب اليه الجمهور مقدم وىست و بعضى اطباء هند به تولد آن در نواحى سر قريب بحجب دماغ قائل گشته و شيخ الرئيس نيز مجوز اين معنىست و سبب تولد كرم كثرت اجتماع مواد غليظه متعفنه در اين جايگاه است و عقب نومى بنا بر ارتفاع ابخره از اخلاط در يوم پديد آيد و تقدم سبب و امارات امتلا بر ان دلالت نمايد
صداع الحدقه
صداع الحدقه
روشن باد كه حدقه بفتح حا و دال مهملتين و قاف و هاء موقوفه بمعنى سواد چشم‌ست و صداع الحدقه آنست كه بنا بر ارتفاع ابخره از دمى كه در شرائين مجاوره شبكه از جهة وقوع سده محتبس گرديده و يا بسبب صعود بخارات از خونى كه در ان جايگاه بىآنكه محتبس گردد و سخونت پذيرفته يا به اجتماع فضله در شريانات و رسيدن پاره از ان از ممر اطراف آنها بشبكهء ايشان ضربان در عمق چشم دريابد و وجع ناخس يا ضاغط رو نمايد و ضربان در بعض احيان لازم باشد و گاه باشد كه گاهى ضربان باشد و گاهى نباشد و بالجمله حالة ضربان در ان بضربان شقيقه سر ماند لهذا ويرا على ماهر شقيقة العين نيز گويند و وجه تسميه آن بصداع الحدقه محتاج بر ان نيست فافهم
فصل چهارم در صاد مهمله با راء مهمله
فصل چهارم در صاد مهمله با راء مهمله
مشتمل بر دو مرض
صرع
صرع
بفتح اول و سكون ثانى و عين مهمله در لغت بمعنى سقوط و افتادن بر زمين آمده و از آنكه سقوط از لوازم اين مرض‌ست تسميه للشى باسم لازمه بدين اسم موسوم گشته و صبيانى و ام الصبيان و ريح الصبيان و فرع الصبيان و ام الشياطين و مرض كاهنى و ابيلميا و ابرقلسا و قسيا و قارون نيز از اسامى