فصول الأعراض ( شرح حدود الأمراض ) — الصفحة ١٤٨

دبيله

تقرح و ما يناسبها پيدا و تسميهء آن يا بنا بر تشابه رجل عليل بپاى پيل يا بسبب كثرت عروض مرض مذكور به حيوان مزبورست

داء الكلب

داء الكلب

مخفى نماند كه كلب بالفتح بتازى سگ را گويند و داء الكلب عبارت از ان جنون سبعىست كه صاحبش على ما هو عادة الكلب مرة اختلاط و چاپلوسى و اخرى بدسگالى و ترشروى نمايد و بالجمله غضب آن مختلط بلهو و بازى و ايذاء وى ممتزج بعطوفت و مهربانى مىباشد چه سبب موجب آن قريب بدمويت بود و از آنكه صاحبش در اخلاق مذكوره بكلب مىنمايد بدين اسم موسوم گشته و روفس در وجهء تسميه نوشته كه چون مبتلا بدين بلا هركسى را مىكرد مانند سگ ديوانه هلاك مىكند مرض موصوف باسم موسوم گرديده و جنون سبعى را بيونانى مانيا گويند و يجيئ فى باب الميم بعون اللّه العليم

داخس

داخس

بفتح اول و الف و كسر خاء معجمه و سكون سين مهمله لفظ تازىست و به فارسى كرومه گويند و عبارت از ورم حارست كه در اصول اظفار عارض گردد و از خواص ويست كه با درد شديد و ضربان قوى و تمدد مفرط يار باشد چه رؤس اصابع على ما تقرر فى مقره بغايت ذكى الحس و نهايت كثير الشريانات و الاعصاب مخلوق گشته و در حين عموم علت و شمول آن بر همگى بيخ ناخن بسقوط وى مىانجامد و هنگام اشتداد وجع باحداث حمى يومى وجعى مىپردازد و كيف ما كان مادهء مورمه در اين علت خون فاسد و غليظ مىباشد و داخس ماخوذ از دخس بفتحتين ست كه در لغت بمعنى آماسيدن سم ستور آمده و به يظهر وجه التسمية فتامل

دامغه

دامغه

بدال مهمله و الف و ميم و غين معجمه و هاء موقوفه بر وزن حامضه تفرق اتصال سرست كه تا دماغ رسد و من موضع منتهى العلت يظهر وجه التسمية فتفطن

فصل دوم در دال مهمله با موحده

فصل دوم در دال مهمله با موحده

مشتمل بر دو مرض

دبابه

دبابه

بفتح اول و ثانى و الف و فتح موحده دوم و هاء موقوفه قسمىست از قلاع روى كه در عمق اجزاى دهن سرايت كند و لفظ مذكور ماخوذ از دبّ بالفتح و التشديدست كه در لغت بمعنى سرايت كردن آمده

دبيله

دبيله

بدال مهمله و موحده و تحتانى و لام و هاء موقوفه بر صورت صيغهء تصغير عبارت از ورم كبيرست كه بزرگتر از دبل و در اكثر مستدير الهيئت و بنا بر بلغميت ماده برنگ جلد و بىدرد باشد مگر آنكه مادهء محتويه بسبب عفونت احتداد پذيرد يا استعمال ادويهء حاده اتفاق افتد كه در اين هنگام على حسب سبب خالى از درد نباشد و از خواص ويست كه چون دست برو گذارند از جهت غلظت مادهء نيك منغمز نشود و بر اجسام غريبه مختلفه الالوان و متنوعة القوام بحسب استعداد مادهء حاد مىباشد و ازينجاست كه چون بالطبع يا بمعاونت صناعة سر كند چيزى مانا