فصول الأعراض ( شرح حدود الأمراض ) — الصفحة ١٤٢
خناق
نگردد و فضله آن در معده باقى بود و بخار وى بسر برآيد پس اگر فضله مسطوره به رطوبت آميخته باشد احداث ثقل سرنمايد خصوصا اگر مزاج سر سردتر بود و اگر بصفرا مختلط بود مورث بقى و تهوع شود و باشد كه بموت مؤدى گردد چنانچه قرشى عليه الرحمه حكايت كرده كه مخمورى را تهوع عارض گشت پس از ان خلطى بقى و كذلك از ممر بول برآمد و زبان و دهان آن متبشر شد و بمرد و ديگرى به تهوع دائمى گرفتار بود حتى كه زبان خود را خائيدن گرفت و رفته‌رفته زبان آن ورم كرد پس از ان برعاف مبتلا شد و جان بجان بخش سپرد هذا
خمول البصر
خمول البصر
بفتح اول و ضم ثانى و سكون واو و لام ضعف البصر و سقوط وىست و در حرف صاد بعناية رب العباد بيايد و از آنكه خمول در لغت بمعنى گم‌نام شدن آمده است و بصارت در اين علت نيز منعدم يا كالمعدوم گردد بدين اسم مسمى شده
فصل سيزدهم در خاء معجمه با نون
فصل سيزدهم در خاء معجمه با نون
مشتمل بر چهار مرض
خناق
خناق
بضم اول و فتح ثانى و الف و قاف معرب از خناك بكاف‌ست كه بمعنى خفه كردن و گلو گرفتن آمده و وى در اصطلاح اطبا آنست كه در دمزدن يا در چيزى فروبردن يا در هر دو فتورى بر سبيل امتناع يا تغير بحسب موضع علت و قوت سبب و ضعف آن راه يابد چه اگر آفت در آلات تنفس و نواحى آن بود فتورى در نفس و اگر در اعضاء غذا و حوالى وى باشد سوء حال در بلع رو نمايد و پوشيده نماند كه اين در ابتدا و هنگام ضعف سبب باشد و الا بعد استحكام علت و عظم سبب بنا بر انضغاط و مجاورت آفت يكى به ديگرى متعدى گردد غايت آنكه در مضر ماده پيشتر از ان باشد كه در مجاور اللّهمّ الّا ان يكون السبب عظيما جدا و اين علت را اختناق نيز گويند و اختلافى كه اطبا را در ماهيت ويست در اختناق مذكورست و در اينجا تبعا للمؤلف رح آنچه مختار قرشىست اعاده نموده و وجه تسميه آن از لحاظ معنى لغوى وى بر اهل شعور مخفى و محتجب نيست و از آنكه حدوث اين علّت گاهى بورم و گاهى بدون آن مىباشد به دو نوع بيان كنم نوع اول آنكه سبب وى آماس باشد مخفى نماند كه ورم اگر در لوزتين و حوالى غلصمه و عضلهاى خارجى حلق كه به زبان و دهان اتصال دارند و بر لوزتين محيط باشند باشد بلفظ مطلق بىاضافت قيد زائد خناق نامند و اگر در عضلات داخليه حنجره يا در عضلات هر دو جانب حلقوم و در عضله كه بر دهن مرى و حلقوم‌ست و در بطانهء مرى باشد خناق كلبى و ذبحه خوانند و جدا بيايد و بر ورم دموى اعضا خارجيه سرخى چهره و سوزش حلق و امتلاء عروق نواحى آن و جهيدن آنها و حلاوت فم و وجع ممدود و ضيق النفس بشدت و حمرت ورم و بر تقدير عموم امتلا كسل اعضا و